اصل علیت یا سبب بلافصل خسارت، یکی از اصول اساسی حقوق بیمه است که بر اساس آن، بیمهگر زمانی مسئول جبران خسارت است که علت مؤثر، غالب و مستقیمِ وقوع خسارت، خطری باشد که در بیمهنامه تحت پوشش قرار دارد. به همین دلیل به آن اصل علت نزدیک نیز گفته میشود.
در بسیاری از حوادث، خسارت حاصل مجموعهای از عوامل مختلف است. در چنین مواردی، صرف وجود یک خطر تحت پوشش برای ایجاد تعهد بیمهگر کافی نیست؛ بلکه باید مشخص شود کدام عامل نقش اصلی را در ایجاد خسارت داشته است. اگر سبب بلافصل از خطرات تحت پوشش باشد، خسارت در حدود شرایط بیمهنامه قابل جبران خواهد بود؛ در غیر این صورت، ممکن است بیمهگر تعهدی به پرداخت نداشته باشد.
تشخیص سبب بلافصل با توجه به شرایط هر پرونده، گزارشهای کارشناسی، مفاد بیمهنامه و اصول حقوقی انجام میشود و صرف تقدم یا تأخر زمانی عوامل، معیار تعیین علت مؤثر نیست.