مفهوم:
اینکوترمز (Incoterms)، مجموعهای از قواعد بینالمللی استاندارد است که توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) تدوین شده و وظایف فروشنده و خریدار را در قراردادهای بازرگانی بینالمللی، بهویژه درباره تحویل کالا، انتقال ریسک، هزینههای حمل، بیمه، ترخیص و تشریفات گمرکی، مشخص میکند.
این قواعد برای کاهش ابهام در معاملات فرامرزی ایجاد شدهاند، زیرا در تجارت بینالملل، اصطلاحات محلی یا حقوقی هر کشور ممکن است متفاوت تفسیر شود. اینکوترمز زبان مشترکی برای تعیین نقطه انتقال ریسک و مسئولیت میان طرفین قرارداد فراهم میکند.
نقش در صنعت بیمه:
در بیمه و مدیریت ریسک، اینکوترمز اهمیت زیادی دارد، چون محل و زمان انتقال ریسک خسارت از فروشنده به خریدار یا برعکس را روشن میکند. این موضوع مستقیماً بر تعیین بیمه مورد نیاز، نوع پوشش حملونقل، مسئولیت طرفین و تعیین اینکه چه کسی باید بیمه باربری یا بیمه مسئولیت مرتبط را تهیه کند، اثر دارد. اگر این قواعد درست فهم نشوند، ممکن است اختلافات جدی درباره مالکیت، مسئولیت خسارت و قلمرو پوشش بیمه ایجاد شود.
اینکوترمز برای بیمههای باربری، بیمه مسئولیت حملونقل و مدیریت زنجیره تأمین اهمیت حیاتی دارد. اینکوترمز در بیمه مشخص میکند چه کسی باید پوشش بیمهای تهیه کند؛ از چه لحظهای کالا در معرض مسئولیت طرف مقابل قرار میگیرد؛ چه نوع بیمهای مناسبتر است و در صورت وقوع خسارت، مسئولیت اولیه متوجه کدام طرف است.
کارکردها:
اینکوترمز سه مسئله را در قرارداد حمل و فروش روشن میکند:
- هزینهها: چه کسی هزینه حمل، بارگیری، تخلیه و سایر مخارج مرتبط را میپردازد.
- تشریفات: چه کسی مسئول انجام تشریفات صادراتی، وارداتی و گمرکی است.
- ریسک: ریسک خسارت یا تلف کالا در چه نقطهای از فروشنده به خریدار منتقل میشود.
دستهبندی کلی:
این قواعد در قالب اصطلاحاتی مانند EXW، FOB، CFR، CIF، DAP، DDP و موارد دیگر شناخته میشوند. هر اصطلاح نشان میدهد مسئولیتها چگونه تقسیم میشوند. برخی از آنها حداقل تعهد را برای فروشنده در نظر میگیرند و برخی بیشترین مسئولیت را.
برای مثال، در برخی شرایط، فروشنده فقط کالا را در محل خود تحویل میدهد و از آن لحظه ریسک به خریدار منتقل میشود. در شرایط دیگر، فروشنده باید تا بندر مقصد یا محل تعیینشده کالا را برساند و حتی بخشی از هزینههای بیمه یا حمل را نیز بر عهده بگیرد.
| نکته بیمهای | انتقال ریسک | مسئولیت بیمه | معنی | اصطلاح |
| کمترین تعهد فروشنده | در محل فروشنده | عمدتاً خریدار | تحویل در محل فروشنده | EXW |
| بسیار مهم در حمل چندوجهی | وقتی کالا به حملکننده تحویل شد | بسته به قرارداد | تحویل به حملکننده | FCA |
| فروشنده کرایه حمل را میپردازد ولی ریسک زودتر منتقل میشود | هنگام تحویل به حملکننده | معمولاً خریدار | کرایه حمل پرداختشده تا مقصد | CPT |
| از مهمترین اصطلاحات بیمهای | هنگام تحویل به حملکننده | فروشنده بیمه میخرد | کرایه و بیمه پرداختشده تا مقصد | CIP |
| بیمه تا مقصد لازم است | در مقصد قبل از تخلیه | معمولاً فروشنده تا مقصد | تحویل در محل | DAP |
| ریسک تا تخلیه با فروشنده است | پس از تخلیه در مقصد | فروشنده | تحویل در محل تخلیهشده | DPU |
| بیشترین تعهد برای فروشنده | در مقصد | فروشنده | تحویل با پرداخت حقوق و عوارض | DDP |
| مخصوص حمل دریایی | کنار کشتی در بندر بارگیری | خریدار از نقطه تحویل | تحویل در کنار کشتی | FAS |
| بسیار رایج و مهم | وقتی کالا روی کشتی قرار گرفت | خریدار | تحویل روی عرشه کشتی | FOB |
| فروشنده هزینه حمل را پرداخت میکند، نه بیمه | روی کشتی | خریدار | هزینه و کرایه | CFR |
| مهمترین اصطلاح دریایی برای بیمه | روی کشتی | فروشنده بیمه حداقلی تهیه میکند | هزینه، بیمه و کرایه | CIF |
محدودیتها:
اینکوترمز جایگزین قرارداد کامل حقوقی نیست و فقط بخشی از رابطه تجاری را تنظیم میکند. موضوعاتی مانند مالکیت حقوقی کالا، نقض قرارداد، شرایط فورسماژور، اختلافات ناشی از حقوق داخلی کشورها یا مسئولیتهای خاص حقوقی را بهتنهایی حل نمیکند.
همچنین استفاده نادرست از نسخههای قدیمی یا ذکر نکردن نسخه معتبر قواعد، ممکن است باعث اختلاف شود. بنابراین باید دقیقاً مشخص شود کدام نسخه از اینکوترمز در قرارداد مورد استفاده قرار گرفته است.