اصل جانشینی از اصول بنیادین بیمههای غرامتی است که به موجب آن، بیمهگر پس از پرداخت غرامت، تا میزان خسارت پرداختشده، قائممقام قانونی بیمهگزار یا بیمهشده در مراجعه به شخص مسئول خسارت میشود. هدف این اصل جلوگیری از دریافت خسارت مضاعف توسط زیاندیده و انتقال نهایی بار مالی خسارت به شخصی است که مسئول ایجاد آن بوده است.
مطابق قانون بیمه، اگر خسارت ناشی از فعل یا ترک فعل شخص ثالث باشد (که موجب مسئول شناخته شدن وی شده است)، بیمهگر پس از جبران خسارت میتواند در حدود مبلغ پرداختی، حقوق بیمهگزار را علیه مسئول حادثه اعمال کند. اگر بیمهگزار بدون رضایت بیمهگر اقدامی انجام دهد که این حق از بین برود یا محدود شود، ممکن است مسئول جبران زیان واردشده به بیمهگر باشد.
اصل جانشینی عمدتاً در بیمههای اموال و مسئولیت اجرا میشود و در بیمههای اشخاص، بهویژه بیمه عمر، اصولاً کاربرد ندارد؛ زیرا تعهدات این بیمهها مبتنی بر جبران خسارت مالی نیست.