شورای عالی بیمه یکی از نهادهایی است که نام آن در بسیاری از آییننامهها، مقررات و تصمیمهای کلان صنعت بیمه دیده میشود، اما نقش دقیق و جایگاهش برای بسیاری از افراد روشن نیست. این شورا قرار نیست کارهای اجرایی شرکتهای بیمه را انجام دهد یا وارد امور عملیاتی شود. در عوض وظیفه اصلی آن تعیین چارچوبها و سیاستهایی است که مسیر فعالیت بیمهگران و مقررات بازار بیمه را شکل میدهد. در این مطلب بررسی میکنیم شورای عالی بیمه چیست، چه جایگاهی در ساختار بیمه مرکزی دارد و چرا شناخت وظایف و سازوکار آن برای فعالان صنعت بیمه و حتی بیمهگزاران اهمیت دارد.
شورای عالی بیمه چیست و چرا در صنعت بیمه مهم است؟
شورای عالی بیمه یکی از ارکان اصلی بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران است که نقش آن در سطح سیاستگذاری و تصمیمسازی کلان تعریف میشود. این شورا در جایگاهی قرار دارد که چارچوبهای فعالیت موسسات بیمه، مسیر تدوین آییننامهها و جهتگیریهای اصلی بازار بیمه از طریق آن تعیین میشود. به بیان ساده، شورای عالی بیمه نه مجری امور عملیاتی شرکتهای بیمه است و نه جایگزین نهادهای اجرایی؛ بلکه مرجعی است که قواعد بازی را مشخص میکند و بر هماهنگی و انسجام تصمیمها در صنعت بیمه نظارت دارد.
اهمیت شورای عالی بیمه از آنجا ناشی میشود که بسیاری از موضوعات اثرگذار بر بیمهگزاران و بیمهگران، از تعیین شرایط عمومی بیمهنامهها گرفته تا مقررات مربوط به کارمزد، حق بیمه و بیمههای اتکایی، در این شورا بررسی و درباره آنها تصمیمگیری میشود. به همین دلیل، مصوبات شورا نقش مستقیمی در ثبات بازار بیمه، سلامت رقابت میان شرکتها و اعتماد عمومی به نظام بیمهای کشور دارد و شناخت وظایف آن کمک میکند درک روشنتری از نحوه شکلگیری مقررات بیمهای داشته باشیم.
ارکان شورای عالی بیمه چگونه تعریف شدهاند؟
برای اینکه تصمیمهای شورای عالی بیمه از حالت کلی و نظری خارج شود و قابلیت اجرا و پیگیری پیدا کند، ساختار شورا به چند رکن مشخص تقسیم شده است. این ارکان بهگونهای طراحی شدهاند که بررسی کارشناسی، تصمیمگیری و سپس ابلاغ و مستندسازی مصوبات بهصورت منظم انجام شود.
۱. شورای عالی بیمه
هسته اصلی این ساختار، خودِ شورای عالی بیمه است؛ جایی که موضوعات مهم صنعت بیمه مطرح میشود، درباره آنها جمعبندی انجام میگیرد و در نهایت مصوبات با رایگیری به نتیجه میرسند. تصمیمهای این شورا معمولا ماهیت راهبردی دارند و چارچوبهایی را تعیین میکنند که شرکتهای بیمه و نهادهای مرتبط باید در فعالیتهایشان رعایت کنند. این چارچوبها فقط برای شرکتهای سنتی نیست و مسیر فعالیت بازیگران نوظهور مثل اینشورتک را هم مشخص میکند.
۲. کمیسیون تخصصی شورا
کمیسیون تخصصی نقش بازوی کارشناسی شورا را دارد و معمولا قبل از طرح موضوعات در جلسه اصلی، آنها را از نظر فنی و تخصصی بررسی میکند. هدف این مرحله این است که تصمیمگیری نهایی بر پایه تحلیل دقیقتر انجام شود، ابهامها کاهش پیدا کند و پیشنهادهای آمادهتری برای طرح در شورای عالی بیمه ارائه شود.
۳. دبیرخانه شورای عالی بیمه
دبیرخانه، بخش پشتیبان و اجراییِ فرایندهای شورا است؛ یعنی از تهیه دعوتنامه و دستورجلسه گرفته تا ثبت صورتجلسات، تدوین متن مصوبات و پیگیری ابلاغ آنها را مدیریت میکند. به بیان ساده، اگر شورا محل تصمیمگیری باشد، دبیرخانه تضمین میکند که تصمیمها درست ثبت شوند، به موقع به ذینفعان برسند و قابلیت استناد و پیگیری داشته باشند.
اعضای شورای عالی بیمه چه کسانی هستند؟
شورای عالی بیمه بر اساس قانون، ترکیبی از مدیران و نمایندگان دستگاههای دولتی و همچنین نمایندگان تخصصی صنعت بیمه است تا تصمیمها فقط از یک زاویه دیده نشود و منافع ذینفعان اصلی در نظر گرفته شود. ترکیب اعضا به این شکل تعریف شده است:
- رئیس کل بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی
- رئیس هیئتمدیره و مدیرعامل شرکت سهامی بیمه ایران
- معاون وزیر بازرگانی
- معاون وزیر کار و امور اجتماعی
- معاون وزیر جهاد کشاورزی
- مدیرعامل یکی از موسسات بیمه به انتخاب سندیکای بیمهگران ایران
- یک نفر کارشناس امور حقوقی به انتخاب مجمع عمومی
- یک نفر کارشناس در امور بیمه به انتخاب مجمع عمومی
- یک نفر مطلع در امور صنعت بیمه به انتخاب رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران
مدت عضویت اعضا (برای گروههایی که انتخابی هستند) سه سال تعیین شده و انتخاب مجدد آنها نیز بلامانع است؛ یعنی در صورت احراز شرایط و تصمیم مرجع مربوط، امکان تمدید حضورشان در دورههای بعدی وجود دارد.
وظایف شورای عالی بیمه چیست؟
برای درک دقیق نقش شورای عالی بیمه، ابتدا باید بدانیم این شورا چه مسئولیتهایی را بر عهده دارد و تصمیمهای آن در چه حوزههایی اثرگذار است. در این بخش وظایف شورای عالی بیمه را میخوانید که مستقیما با تنظیم بازار بیمه، تعیین چارچوبهای قانونی و هدایت فعالیت موسسات بیمهای در ارتباط است.
صدور/لغو مجوزها و چارچوب فعالیت موسسات بیمه
یکی از وظایف کلیدی شورای عالی بیمه، بررسی و اظهارنظر درباره صدور پروانه تاسیس موسسات بیمه یا لغو آنها در چارچوب قانون است و نتیجه این بررسیها برای تصمیمگیری نهایی به مجمع عمومی پیشنهاد میشود. علاوه بر این، شورا با تصویب آییننامههای لازم و تعیین الزامات فعالیت، عملا چارچوبی را مشخص میکند که شرکتهای بیمه باید براساس آن وارد بازار شوند، فعالیت کنند یا در صورت بروز مشکلات جدی، محدود یا متوقف شوند.
تعیین مقررات، شرایط عمومی بیمهنامهها و بیمه اتکایی
شورای عالی بیمه در تعیین انواع معاملات بیمه و شرایط عمومی بیمهنامهها نقش دارد. به عبارتی قواعد پایهای که روی متن و مفاد اصلی بسیاری از بیمهنامهها اثر میگذارد، در این سطح سیاستگذاری میشود. همچنین شورا درباره مقررات بیمههای اتکایی، از جمله نظارت بر روند آن و تنظیم چارچوبهای مرتبط، تصمیمگیری میکند؛ موضوعی که در مدیریت ریسک شرکتهای بیمه و حفظ تعادل مالی بازار نقش مستقیم دارد.
برای اینکه این وظیفه ملموستر شود، آشنایی با انواع بیمه و تفاوت رشتهها کمک میکند بهتر بفهمید منظور از شرایط عمومی بیمهنامهها دقیقا چیست.
تعیین کارمزد و حق بیمه رشتهها و تصویب آییننامهها
از دیگر اختیارات مهم شورا، تعیین میزان کارمزد و حق بیمه رشتههای مختلف بیمهای و همچنین تصویب آییننامههای لازم برای هدایت و ساماندهی فعالیت موسسات بیمه است. این تصمیمها میتواند بهطور مستقیم روی قیمتگذاری، رقابت میان شرکتها و حتی کیفیت خدمات بیمهای اثر بگذارد. همچنین شورا گزارشهای دورهای بیمه مرکزی درباره عملکرد موسسات بیمه را بررسی میکند تا تصمیمها بر مبنای اطلاعات و ارزیابیهای رسمی، بهروز و قابل اتکا اتخاذ شوند.
چگونه جلسات شورا برگزار شده و مصوبات تصویب میشوند؟
جلسات شورای عالی بیمه طبق ضوابط قانونی و با دعوت رئیس شورا برگزار میشود و حداقل برگزاری آن، ماهی یکبار در نظر گرفته شده است. علاوه بر این اگر دستکم چهار نفر از اعضا بهصورت کتبی تشکیل جلسه را درخواست کنند، رئیس شورا موظف است حداکثر ظرف یک هفته مقدمات جلسه را فراهم کند. برای رسمیت پیدا کردن جلسه نیز حضور حداقل شش نفر از اعضا لازم است و تصمیمها با رایگیری و بر اساس اکثریت آرا تصویب میشوند. با این حال برای معتبر و قابل اجرا شدن مصوبات، حداقل پنج رای موافق در جلسه لازم است.
در کنار این سازوکار، شورا چند الزام مهم دارد که به شفافیت و سلامت تصمیمگیری کمک میکند. اعضا پیش از شروع به کار باید سوگند یاد کنند که وظایف خود را با دقت انجام دهند، صلاح کشور را در تصمیمها در نظر بگیرند و اسرار مرتبط با امور بیمه را حفظ کنند. همچنین در موضوعاتی که به یک موسسه بیمه مشخص مربوط میشود، اگر یکی از اعضا به هر شکل در آن موسسه ذینفع باشد، در رایگیری همان موضوع شرکت نمیکند تا تعارض منافع ایجاد نشود. در نهایت، تمامی مذاکرات و تصمیمها در صورتجلسه ثبت میشود، به امضای رئیس شورا میرسد و در بیمه مرکزی نگهداری میشود تا قابلیت استناد و پیگیری داشته باشد.
کمیسیون تخصصی شورا چه نقشی در شورای عالی بیمه دارد؟
کمیسیون تخصصی شورا بازوی کارشناسی شورای عالی بیمه است و هدف اصلی آن این است که موضوعات قبل از ورود به جلسه اصلی شورا، از نظر فنی، حقوقی و اجرایی بررسی و آمادهسازی شوند. این مرحله باعث میشود تصمیمگیری نهایی صرفا بر پایه طرح کلیات نباشد و شورا با تصویر دقیقتری از پیامدها، ابهامها و گزینههای پیشرو رای بدهد. البته در برخی موارد، رئیس شورا میتواند موضوعی را بدون طرح در کمیسیون نیز در دستور کار شورا قرار دهد، اما روال معمول بر بررسی مقدماتی استوار است.
ترکیب اعضای کمیسیون تخصصی متفاوت از ترکیب خود شورا طراحی شده و علاوه بر برخی اعضای شورا و نمایندگان معرفیشده از دستگاههای مرتبط، افراد تخصصی مثل دبیرکل سندیکای بیمهگران و مسئولان مرتبط در بیمه مرکزی نیز در آن حضور دارند. خروجی اصلی کمیسیون، جمعبندی کارشناسی و ارائه گزارش و پیشنهادهایی است که به شورای عالی بیمه ارسال میشود تا مبنای بحث و تصمیمگیری قرار گیرد. به بیان دیگر، کمیسیون مسیر تصمیمگیری را منظمتر میکند و کیفیت مصوبات نهایی را بالا میبرد.
دبیرخانه شورای عالی بیمه چه وظایفی دارد؟
دبیرخانه شورای عالی بیمه نقش پشتیبان اجرایی و اداری شورا را برعهده دارد و عملا تضمین میکند که تصمیمگیریهای شورا بهصورت منظم، مستند و قابل پیگیری انجام شوند. این دبیرخانه مسئول آمادهسازی دعوتنامهها و دستورجلسات شورا و کمیسیون تخصصی، جمعآوری و ارسال اسناد مرتبط برای اعضا پیش از برگزاری جلسات و تنظیم صورتجلسات مذاکرات است. همچنین پیشنویس مصوبات شورا را تهیه میکند تا پس از تایید و امضا، بهصورت رسمی ابلاغ شوند.
علاوه بر این دبیرخانه وظیفه نگهداری و بایگانی کلیه صورتجلسات، مصوبات و مکاتبات شورا را بر عهده دارد و پیگیری میکند که تصمیمات اتخاذشده در مسیر قانونی خود قرار گیرند؛ از دریافت نظرات دستگاههای ذیربط گرفته تا درج و انتشار مصوبات در بسترهای رسمی بیمه مرکزی. به این ترتیب، دبیرخانه حلقه اتصال بین تصمیمسازی شورا و اجرای شفاف و مستند آن در صنعت بیمه محسوب میشود.
شورای عالی، مرجع شکلگیری قواعد اصلی صنعت بیمه است
شورای عالی بیمه را میتوان با سه کلیدواژه ساده به خاطر سپرد: تصمیمسازی، تنظیمگری و نظارت. این شورا در دل ساختار بیمه مرکزی قرار دارد و کار اصلیاش این است که قواعد و چارچوبهای کلان بازار بیمه را تعیین کند؛ از مقررات و آییننامهها گرفته تا موضوعاتی مثل شرایط عمومی بیمهنامهها، بیمه اتکایی و برخی تصمیمهای تاثیرگذار بر فعالیت موسسات بیمه. در کنار آن، کمیسیون تخصصی نقش بازوی کارشناسی را دارد و دبیرخانه باعث میشود مصوبات شورا بهدرستی ثبت، ابلاغ و قابل پیگیری شوند.