اگر به این مطلب رسیدهاید، احتمالا سابقه بیمهتان کامل نیست یا بین دورههای کاریتان وقفه افتاده است. این فاصلهها زمان بازنشستگی را عقب میاندازد یا مستمری آینده را کاهش میدهد. در عین حال، «افزایش سابقه» به معنای خرید آزادانه هر سال و هر ماه نیست و تامین اجتماعی فقط در چند مسیر مشخص مثل احتساب خدمت سربازی، تکمیل کسری از ماه برای شاغلان پارهوقت، جبران سابقه کمتر از ۱۰ سال در سن بازنشستگی و پیگیری سوابق ثبتنشده از طریق اعتراض یا شکایت از کارفرما اجازه اقدام میدهد. در این مقاله، راههای افزایش سابقه بیمه را دقیق و مرحلهبهمرحله بررسی میکنیم تا با توجه به وضعیت خودتان، مسیر قانونی درست را انتخاب کنید و زمان و هزینهتان هدر نرود.
راههای افزایش سابقه بیمه دقیقا چه زمانی به کار میآید؟
راههای افزایش سابقه بیمه زمانی به کار میآید که سوابق شما پیوسته و کامل نباشد؛ مثلا بین دورههای کاریتان وقفه افتاده، بهصورت پارهوقت کار کردهاید، نزدیک بازنشستگی هستید اما سابقه کافی ندارید، یا در بررسی سوابق متوجه شدهاید برخی ماهها ناقص ثبت شدهاند. این فاصلهها صرفا یک مسئله اداری نیست، چون سابقه بیمه مستقیما روی زمان احراز شرایط بازنشستگی و میزان مستمری اثر میگذارد و حتی چند ماه کسری میتواند در نتیجه نهایی تفاوت ایجاد کند. در مقاله بیمه تامین اجتماعی بیشتر درباره نحوه تاثیر زمان پرداخت حق بیمه بر دریافتی سالهای بازنشستگی بخوانید.
آشنایی با راههای افزایش سابقه بیمه در تامین اجتماعی
قبل از هر اقدامی، مهمترین قدم این است که ابتدا سوابق خود را دقیق بررسی و مشخص کنید کمبود از چه نوعی است؛ چون راهحلها متفاوت هستند. اگر مشکل به ثبت نشدن سابقه یا ناقص بودن آن مربوط باشد، مسیر درست معمولا اعتراض و پیگیری است، نه پرداخت شخصی. اما اگر موضوع در چارچوب روشهای مجاز برای تکمیل سابقه قرار بگیرد، باید از مسیرهای رسمی همان روش اقدام کنید.
۱. اضافه کردن سابقه خدمت سربازی
اگر دوره سربازی را گذراندهاید، در چارچوب ضوابط تامین اجتماعی امکان اضافه کردن مدت خدمت به سوابق بیمهای وجود دارد. شروط رایج شامل داشتن کارت پایان خدمت و داشتن سابقه پرداخت حق بیمه قبل از ثبت درخواست است. برای اقدام غیرحضوری، پس از ورود به سامانه تامین اجتماعی، از مسیر بیمهشدگان –> امور بیمهشدگان –> محاسبه خرید خدمت سربازی وارد شوید، روش پرداخت (نقدی یا اقساطی) را انتخاب و نتیجه محاسبه را مشاهده کنید و پرداخت را انجام دهید.
۲. تکمیل سوابق «کسری از ماه» برای شاغلان پارهوقت
اگر بیمه شما در بعضی ماهها کامل رد نشده و فقط بخشی از روزهای ماه سابقه دارید، میتوانید برای تکمیل همان ماهها اقدام کنید؛ اما این امکان فقط زمانی فعال است که در ماه موردنظر «سابقه غیرصفر» وجود داشته باشد (یعنی حداقل یک روز بیمه رد شده باشد). برای استفاده از این مسیر، معمولا شرط سنی (ثبت درخواست قبل از ۵۰ سالگی) و اشتغال در کارگاههای مشمول تامین اجتماعی مطرح است. مسیر اقدام در سامانه هم این است: بیمهشدگان –> امور بیمهشدگان –> تکمیل سوابق بیمه کسری از ماه و سپس مطالعه ضوابط، تایید اطلاعات، انتخاب شعبه و پرداخت حق بیمه روزهای کسری.
۳. جبران سابقه کمتر از ۱۰ سال برای رسیدن به حدنصاب بازنشستگی
اگر به سن بازنشستگی رسیدهاید اما سابقهتان کمتر از ۱۰ سال است، در شرایط خاص امکان پرداخت مابهالتفاوت تا سقف ۱۰ سال برای بازنشستگی فراهم شده است. معمولا داشتن حداقل یک سال سابقه پرداخت حق بیمه پیششرط این مسیر است و مستمری نیز متناسب با ضوابط همین حالت محاسبه میشود. این گزینه بیشتر برای کسانی کاربرد دارد که به سن بازنشستگی نزدیک شدهاند و به دلیل کمبود سابقه، امکان دریافت مستمری ندارند.
۴. پیگیری سوابق ثبتنشده با اعتراض و شکایت از کارفرما
اگر در دورهای واقعا کار کردهاید اما بیمه برایتان رد نشده یا ناقص ثبت شده، راهحل اصلی خرید شخصی سابقه یا بیمه تامین اجتماعی خویش فرما نیست؛ باید از مسیر اعتراض و پیگیری قانونی اقدام کنید تا کارفرما ملزم به پرداخت حق بیمه شود. در این حوزه دو وضعیت مهم وجود دارد: کسری کارکرد (بخشی از ماه بیمه رد شده اما کامل نیست) و سابقه ناموجود (هیچ بیمهای برای آن دوره ثبت نشده است). هرکدام مسیر اعتراض مخصوص خود را در سامانه دارد و معمولا برای اثبات اشتغال، ارائه مدارکی مثل قرارداد، فیش حقوقی یا سایر مستندات کار لازم میشود.
خرید سابقه بیمه سالهای قبل چه زمانی امکانپذیر است؟
خرید سابقه بیمه سالهای قبل برخلاف چیزی که در گفتوگوهای روزمره رایج شده، به معنی پرداخت یکجای چند سال عقبافتادگی یا خرید چند سال آینده برای بازنشستگی زودتر نیست. طبق ضوابط خرید یکجای سابقه گذشته یا آینده بهصورت عمومی مجاز نیست و افزایش سابقه فقط در چند وضعیت مشخصی انجام میشود که در بخش قبل توضیح داده شد. پس اگر هدف شما پر کردن چند سال فاصله به شکل یکجا است، باید از همان ابتدا بدانید که این مسیر معمولا از نظر تامین اجتماعی قابل انجام نیست.
یک خطای پرتکرار دیگر این است که فرد در دورهای واقعا کار کرده اما بیمهاش رد نشده یا ناقص رد شده و فکر میکند با پرداخت شخصی میتواند آن ماهها یا سالها را «بخرد». در چنین مواردی، موضوع معمولا خرید سابقه نیست، بلکه اصلاح یا احیای سابقه است و باید از مسیر اعتراض و پیگیری قانونی انجام شود تا پس از بررسی، کارفرما ملزم به پرداخت حق بیمه معوقه شود.
هزینه افزایش سابقه بیمه چگونه محاسبه میشود؟
هزینه افزایش سابقه بیمه عدد ثابتی ندارد و به نوع سابقهای که قرار است تکمیل شود، زمان ثبت درخواست و دستمزد مبنای محاسبه بستگی دارد. با این حال، الگوی کلی محاسبه در اغلب روشها مشابه است و بر اساس «تعداد روزهای کسری × درصد حق بیمه × دستمزد روزانه سال درخواست» محاسبه میشود؛ به همین دلیل است که حتی برای دو نفر با شرایط ظاهرا مشابه، مبلغ نهایی میتواند متفاوت باشد.
در منابع مختلف ممکن است با درصدهای ۳۰٪ یا ۲۷٪ روبهرو شوید که این تفاوت به سناریوی درخواست برمیگردد. معمولا در تکمیل سوابق کسری از ماه و برخی موارد خاص، نرخ ۲۷٪ مطرح میشود، در حالیکه در بعضی محاسبات کلی یا شرایط دیگر، نرخ ۳۰٪ مبنای محاسبه قرار میگیرد. عامل تعیینکننده، نوع درخواست ثبتشده در سامانه تامین اجتماعی و ضوابط همان مسیر است. به همین دلیل، رقم دقیق فقط پس از ثبت درخواست و محاسبه سیستمی مشخص شده و توصیه میشود پیش از تصمیمگیری، حتما مبلغ نهایی را از طریق دانلود برنامه تامین من، سامانه یا شعبه تامین اجتماعی استعلام بگیرید.
اگر سابقه بیمه یا کارفرما نداریم، از کجا شروع کنیم؟
اگر در حال حاضر بیمه اجباری برایتان رد نمیشود و کارفرمایی ندارید، مسیر منطقی این است که بهجای فکر کردن به «خرید سالهای گذشته»، روی «ساخت سابقه از امروز» تمرکز کنید. دو گزینه رایج در تامین اجتماعی برای این وضعیت، بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد است؛ در هر دو حالت، شما با پرداخت ماهانه حق بیمه میتوانید سابقه بسازید و از وقفههای بلندمدت جلوگیری کنید. این مسیر برای افرادی مناسب است که شغل ثابت ندارند، فریلنسر هستند، در فاصله زمانی تغییر بین دو شغل قرار دارند یا به هر دلیل مدتها بدون بیمه ماندهاند و میخواهند روند سابقهسازی را دوباره فعال کنند.
در کنار این گزینههای عمومی، برای برخی گروهها قراردادهای مشخصتری هم وجود دارد؛ از جمله خرید سابقه بیمه زنان خانه دار که به بانوانی که کارفرما ندارند کمک میکند با پرداخت منظم حق بیمه، سابقه بیمهای قابل اتکا ایجاد کنند. نکته مهم این است که در چنین شرایطی، معمولا شروع زودتر با پرداختهای منظم (حتی با مبنای حداقلی) بهتر از تعویق انداختن تصمیم است؛ چون بسیاری از روشهای «تکمیل سابقه» فقط در چارچوبهای محدود و برای وضعیتهای مشخص پذیرفته میشوند، اما بیمهپردازی مستمر از امروز، قابل اتکاترین راه برای ساختن سابقه و نزدیک شدن مرحلهبهمرحله به شرایط بازنشستگی است.