ذخیره بازخرید

مفهوم:

ذخیره بازخرید، یکی از مهم‌ترین ذخایر فنی در بیمه‌های زندگی است که برای پوشش تعهدات شرکت بیمه در قبال بازخرید بیمه‌نامه‌های دارای ارزش بازخرید تشکیل می‌شود. این ذخیره بیانگر منابع مالی لازم برای پرداخت مبلغ بازخرید به بیمه‌گزار در صورتی است که وی پیش از سررسید یا پایان مدت قرارداد تصمیم به خاتمه بیمه‌نامه بگیرد.

در بسیاری از انواع بیمه عمر و سرمایه‌گذاری و بیمه‌های پس‌اندازی، بخشی از حق بیمه‌های پرداختی به‌تدریج موجب ایجاد ارزش اندوخته‌ای برای بیمه‌گزار می‌شود. اگر بیمه‌گزار پیش از موعد مقرر قرارداد را فسخ یا بازخرید کند، شرکت بیمه موظف است مبلغ مشخصی را طبق شرایط بیمه‌نامه پرداخت کند. ذخیره بازخرید برای ایفای این تعهد تشکیل می‌شود.

مبنای ایجاد:

بیمه‌های زندگی معمولاً قراردادهایی بلندمدت هستند و بیمه‌گزار در طول سال‌های مختلف حق بیمه پرداخت می‌کند. بخشی از این حق بیمه‌ها صرف پوشش ریسک فوت یا سایر تعهدات بیمه‌ای می‌شود و بخش دیگر در قالب اندوخته یا سرمایه‌گذاری انباشته می‌گردد. از آنجا که بیمه‌گزار در بسیاری از این قراردادها حق بازخرید بیمه‌نامه را دارد، شرکت بیمه باید منابع کافی برای پرداخت مبالغ بازخرید احتمالی در اختیار داشته باشد. به همین دلیل ذخیره بازخرید تشکیل می‌شود.

مفهوم ارزش بازخرید:

ارزش بازخرید مبلغی است که شرکت بیمه در صورت خاتمه زودهنگام بیمه‌نامه به بیمه‌گزار پرداخت می‌کند. این مبلغ معمولاً از ارزش اندوخته بیمه‌نامه استخراج می‌شود اما ممکن است پس از اعمال برخی کسورات قراردادی محاسبه گردد. میزان ارزش بازخرید به عواملی مانند:

• مدت سپری‌شده از قرارداد
• حق بیمه‌های پرداختی
• نرخ سود فنی
• عملکرد سرمایه‌گذاری
• هزینه‌های قرارداد

بستگی دارد.

ماهیت حسابداری:

از منظر حسابداری و اکچوئری، ذخیره بازخرید بخشی از بدهی‌های بیمه‌ای شرکت محسوب می‌شود. زیرا بیمه‌گزار تحت شرایط قرارداد حق مطالبه مبلغ بازخرید را دارد، این مبلغ یک تعهد قانونی برای بیمه‌گر است. در ترازنامه شرکت‌های بیمه، این ردیف در گروه ذخایر فنی طبقه‌بندی شده و بسته به ماهیت قرارداد، بخشی از بدهی‌های بلندمدت یا جاری شرکت را تشکیل می‌دهد. طبق استانداردهای بین‌المللی، این ذخیره باید منعکس‌کننده ارزش فعلی جریان‌های نقدی خروجی احتمالی باشد.

روش محاسبه:

محاسبه این ذخیره، فرآیندی پیچیده و وابسته به مدل‌های احتماتی است که توسط اکچوئرها انجام می‌شود. برخلاف ذخایر ساده، محاسبه ذخیره بازخرید نیازمند مدل‌سازی رفتار بیمه‌گزار است. عوامل کلیدی در این محاسبات عبارتند از:

• ارزش فعلی تعهدات بیمه‌ای

• اندوخته ریاضی بیمه‌نامه
• نرخ‌های مرگ‌ومیر
• نرخ بهره فنی
• نرخ بازخرید یا فسخ

ساختار هزینه و کارمزد

مورد بررسی قرار می‌گیرند. اکچوئرها با استفاده از مدل‌های ریاضی و احتمالاتی میزان ذخیره لازم را تعیین می‌کنند.

تفاوت با ذخیره ریاضی:

اگرچه این دو مفهوم به یکدیگر مرتبط هستند، اما یکسان نیستند. ذخیره ریاضی بیانگر ارزش فعلی کل تعهدات آتی بیمه‌گر درقبال قرارداد تا پایان دوره است. در حالی که ذخیره بازخرید بر تعهد ناشی از امکان خاتمه زودهنگام قرارداد توسط بیمه‌گزار تمرکز دارد. در بسیاری از بیمه‌نامه‌ها، ارزش بازخرید از ذخیره ریاضی مشتق می‌شود اما الزاماً با آن برابر نیست.

عوامل موثر:

یکی از ویژگی‌های مهم این ذخیره وابستگی آن به رفتار بیمه‌گزاران است. عواملی مانند شرایط اقتصادی، نرخ تورم، بازده بازارهای مالی، سطح درآمد خانوارها و جذابیت سایر فرصت‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند بر نرخ بازخرید بیمه‌نامه‌ها اثر بگذارند. به همین دلیل مدل‌سازی رفتار بیمه‌گزاران یکی از بخش‌های مهم محاسبات اکچوئری ذخیره بازخرید است.

ارتباط با توانگری مالی:

ذخیره بازخرید بخش مهمی از بدهی‌های شرکت‌های بیمه زندگی را تشکیل می‌دهد و تأثیر مستقیمی بر ارزیابی کفایت سرمایه و توانگری مالی دارد. کم‌برآورد شدن این ذخیره می‌تواند موجب نمایش غیرواقعی وضعیت مالی شرکت شود و توانایی ایفای تعهدات آن را در معرض خطر قرار دهد. همچنین اگر نرخ بازخریدها بیش از پیش‌بینی شرکت باشد، شرکت با بحران نقدینگی مواجه شده و مجبور به فروش دارایی‌ها با قیمت پایین می‌شود که منجر به کاهش سرمایه می‌گردد.

الزامات نظارتی در ایران:

محاسبه ذخیره بازخرید در ایران تابع مقررات بیمه مرکزی و آیین‌نامه‌های فنی بیمه‌های زندگی است. شرکت‌های بیمه موظف‌اند ارزش بازخرید بیمه‌نامه‌ها و ذخایر مربوط را مطابق مبانی اکچوئری و مقررات نظارتی محاسبه کنند، گزارش‌های اکچوئری سالانه خود را جهت تایید دقت محاسبات و کفایت ذخایر، به نهاد ناظر ارائه دهند و در صورت‌های مالی، شفافیت لازم در تفکیک ذخایر فنی و نحوه محاسبه آن‌ها را رعایت کنند.