رشد پلتفرمهای دیجیتال فقط شیوه خرید، حملونقل و دریافت خدمات را تغییر نداده است؛ شکل کار کردن نیز در حال تحول است. امروز رانندگان، پیکها، برنامهنویسان، طراحان، مترجمان، مشاوران و تولیدکنندگان محتوا میتوانند بدون حضور در یک محل کار ثابت، از طریق پلتفرمهای آنلاین به مشتری یا بازار دسترسی پیدا کنند.
این تحول، بازار تازهای پیش روی صنعت بیمه قرار داده است؛ بازاری متشکل از افرادی با مشاغل متنوع، درآمدهای متغیر و الگوهای کاری متفاوت. نیاز بیمهای یک راننده پلتفرمی با یک طراح گرافیک یا برنامهنویس فریلنسر یکسان نیست، اما همه آنها به خدماتی نیاز دارند که با ماهیت منعطف کارشان هماهنگ باشد.
تجربههای بینالمللی نشان میدهد پلتفرمها میتوانند به حلقه اتصال میان کاربران، شرکتهای بیمه و اینشورتکها تبدیل شوند. در این مدل، بیمه نه یک خدمت جانبی و جدا از تجربه کاربر، بلکه بخشی از فرایند فعالیت در پلتفرم است؛ خدمتی که میتواند هنگام شروع سفر، پذیرش سفارش یا اجرای یک پروژه فعال شود.
چرا اقتصاد پلتفرمی به محصولات بیمهای متفاوت نیاز دارد؟
بخش زیادی از محصولات بیمهای موجود برای شرایطی طراحی شدهاند که در آن فرد درآمد ثابت، کارفرمای مشخص و برنامه کاری نسبتاً منظمی دارد. اما درآمد بسیاری از فریلنسرها و فعالان پلتفرمی ممکن است در طول ماه یا سال تغییر کند.
یک راننده ممکن است فقط در ساعات مشخصی از روز فعالیت کند. یک پیک شاید در بعضی هفتهها سفارشهای بیشتری بپذیرد و یک طراح مستقل نیز ممکن است بهطور همزمان برای چند مشتری پروژه انجام دهد. در چنین شرایطی، بیمهنامههایی با حقبیمه ثابت و پوشش یکسان، همیشه بهترین پاسخ به نیاز کاربران نیستند.
محصولات مناسب این بازار معمولاً بر سه ویژگی استوارند:
- امکان انتخاب و شخصیسازی پوششها
- پرداخت حقبیمه متناسب با میزان فعالیت یا درآمد
- فعالسازی، مدیریت و دریافت خسارت از طریق مسیر دیجیتال
برای نمونه، پوشش بیمهای راننده میتواند از لحظه پذیرش سفر تا پایان آن فعال باشد. بیمه یک فریلنسر نیز میتواند فقط برای مدت اجرای یک پروژه، مسئولیت حرفهای او را پوشش دهد. این انعطاف، هزینه بیمه را به الگوی واقعی کار فرد نزدیکتر میکند.
بیمه فریلنسرها چه پوششهایی میتواند داشته باشد؟
نیازهای هر گروه باید جداگانه ارزیابی شود، اما مجموعهای از پوششها میتواند برای بخش بزرگی از فعالان اقتصاد پلتفرمی کاربرد داشته باشد:
- بیمه حوادث حین فعالیت
- پوشش فوت و ازکارافتادگی
- جبران بخشی از درآمد در دوره بیماری یا حادثه
- بیمه مسئولیت حرفهای
- پوشش هزینههای درمان
- بیمه تجهیزات کاری مانند لپتاپ، تلفن همراه یا دوربین
- پوشش موتورسیکلت، دوچرخه یا خودروی مورد استفاده در کار
- بیمه مسئولیت در برابر مشتریان و اشخاص ثالث
- پوششهای پروژهای، روزانه یا مبتنی بر میزان استفاده
برای یک پیک یا راننده، حادثه و وقفه درآمد ممکن است مهمترین ریسک باشد؛ در حالی که یک برنامهنویس، مشاور یا طراح میتواند بیشتر به بیمه مسئولیت حرفهای، امنیت سایبری و پوشش تجهیزات کاری نیاز داشته باشد.
بنابراین، راهحل مناسب احتمالاً یک بیمهنامه واحد برای همه نیست. صنعت بیمه میتواند بستههای متفاوتی را بر اساس نوع فعالیت، میزان کار و انتخاب خود کاربر طراحی کند.
تجربه اوبر؛ ترکیب پوشش حین سفر و حمایت در رویدادهای زندگی
اوبر یکی از شناختهشدهترین نمونههای استفاده از بیمه در اقتصاد پلتفرمی است. این شرکت برنامهای با عنوان «Partner Protection» را برای رانندگان و پیکهای واجد شرایط در بخشهایی از اروپا ارائه کرده است.
بر اساس اطلاعات رسمی اوبر، این برنامه برای برخی حوادثی که در زمان انجام سفر یا تحویل سفارش رخ میدهد پوشش ایجاد میکند. بخشی از حمایتها نیز به رویدادهایی خارج از زمان سفر، مانند بیماری شدید، آسیبدیدگی یا بعضی رویدادهای خانوادگی اختصاص دارد. اوبر این برنامه را با همکاری Allianz Partners ارائه میکند و هزینه آن برای افراد واجد شرایط بر عهده پلتفرم است.
نکته مهم در مدل اوبر، تعریف دقیق زمان پوشش است. در این برنامه، دوره «حین سفر» از زمان پذیرش درخواست در اپلیکیشن آغاز میشود و تا پایان سفر یا تحویل سفارش و مدت کوتاهی پس از آن ادامه پیدا میکند.
این ساختار به شرکت بیمه کمک میکند دوره مواجهه با ریسک را دقیقتر تشخیص دهد. پلتفرم نیز میتواند وضعیت فعال یا غیرفعال بودن کاربر را بهصورت دیجیتال ثبت کند و فرایند احراز وقوع حادثه را سادهتر سازد.
درس مهم تجربه اوبر این است که بیمه پلتفرمی میتواند ترکیبی باشد: بخشی از پوشش به فعالیت لحظهای فرد مربوط شود و بخش دیگری نقش یک پشتوانه عمومیتر را در برابر وقفه درآمد یا رویدادهای مهم زندگی ایفا کند.
تجربه گرب؛ پرداخت حقبیمه به ازای هر سفر
یکی از خلاقانهترین مدلهای بیمه پلتفرمی در جنوب شرق آسیا اجرا شده است. گرب در سال ۲۰۱۹ با همکاری شرکت بیمه Income در سنگاپور، محصول بیمه بیماریهای خاص با مدل «پرداخت به ازای هر سفر» را برای رانندگان خود معرفی کرد.
در این مدل، راننده میتوانست مبلغی بین ۰.۱۰ تا ۰.۵۰ دلار سنگاپور بهازای هر سفر پرداخت کند. حقبیمه پس از تکمیل سفر، بهصورت خودکار از کیف پول داخل اپلیکیشن کسر میشد و پوشش بیمهای راننده بهتدریج افزایش پیدا میکرد.
مزیت این روش، هماهنگی پرداخت حقبیمه با جریان درآمد راننده است. بهجای پرداخت یک مبلغ نسبتاً بزرگ در ابتدای ماه یا سال، هزینه بیمه در قالب مبالغ کوچک میان سفرهای انجامشده توزیع میشود.
گرب همچنین امکان ورود و خروج اختیاری از این طرح را در نظر گرفته است. چنین انعطافی میتواند برای افرادی که درآمد ثابت ندارند یا بهصورت پارهوقت فعالیت میکنند، جذاب باشد.
تجربه گرب نشان میدهد بیمه خرد فقط به معنای کاهش مبلغ پوشش نیست؛ بلکه میتواند شیوه پرداخت، فعالسازی و افزایش تدریجی سرمایه بیمه را نیز تغییر دهد. این مدل برای سفر، سفارش، پروژه یا حتی ساعت فعالیت قابل طراحی است.
تجربه ولت؛ پوشش مقیاسپذیر برای چندین کشور
ولت، پلتفرم سفارش و تحویل کالا، نمونه دیگری از همکاری پلتفرمها با ارائهدهندگان خدمات بیمهای است. این شرکت برای ایجاد پوشش حوادث و مسئولیت پیکهای خود، از راهکارهای بیمهای متناسب با فعالیت پلتفرمی استفاده کرده است.
در یکی از برنامههای این شرکت، ولت با Onsi همکاری کرد تا یک برنامه بیمهای قابل اجرا در بازارهای مختلف طراحی شود. بر اساس مطالعه موردی Onsi، این برنامه برای حدود ۲۴۰ هزار پیک در ۲۷ کشور و سه قاره توسعه یافت.
قیمتگذاری مبتنی بر استفاده، امکان مدیریت خسارت با تلفن همراه، پشتیبانی چندزبانه و سازگاری با مقررات و مدلهای همکاری متفاوت در هر کشور، از ویژگیهای این طرح اعلام شده است.
این نمونه نشان میدهد توسعه بیمه در اقتصاد پلتفرمی فقط به طراحی پوشش محدود نیست. تجربه ثبت خسارت، دسترسی ساده به اطلاعات بیمهنامه، آموزش کاربران و تطبیق محصول با شرایط هر بازار نیز اهمیت دارد.
برای یک پلتفرم، موفقیت طرح زمانی بیشتر میشود که کاربر بتواند داخل همان محیط دیجیتال هم شرایط پوشش را مشاهده کند و هم در صورت وقوع حادثه، فرایند دریافت خسارت را آغاز کند.
تجربه آپورک؛ تبدیل پلتفرم به مسیر دسترسی فریلنسرها به بیمه
مدل بیمه برای فریلنسرهای آنلاین الزاماً مشابه رانندگان و پیکها نیست. این گروه ممکن است کمتر در معرض حادثه فیزیکی حین کار باشند، اما به پوشش درمان، مسئولیت حرفهای، ازکارافتادگی یا حمایت در برابر وقفه درآمد نیاز دارند.
آپورک در سال ۲۰۲۲ از همکاری با پلتفرم Catch خبر داد. هدف این همکاری آن بود که فریلنسرهای آمریکایی بتوانند از طریق یک مسیر سادهتر، گزینههای بیمه درمانی را مشاهده و مقایسه کنند و برای خرید یا تمدید پوشش اقدام کنند.
در این مدل، آپورک مستقیماً نقش شرکت بیمه را بر عهده نمیگرفت؛ بلکه از ارتباط خود با جامعه فریلنسرها برای ایجاد دسترسی سادهتر به خدمات بیمهای استفاده میکرد.
این تجربه یک نکته مهم برای پلتفرمهای پروژهمحور دارد: مشارکت در توسعه خدمات بیمهای لزوماً به معنای پرداخت کامل حقبیمه یا ورود به عملیات بیمهگری نیست. پلتفرم میتواند نقش کانال توزیع، نقطه تماس دیجیتال و تسهیلکننده انتخاب محصول را ایفا کند.
نقطه مشترک نمونههای خارجی چیست؟
اگرچه اوبر، گرب، ولت و آپورک در بازارهای متفاوتی فعالیت میکنند، چند ویژگی مشترک در تجربه آنها دیده میشود.
نخست اینکه بیمه در دل تجربه کاربر قرار گرفته است. کاربر برای خرید یا مدیریت پوشش، الزاماً مجبور نیست از فرایند فعالیت روزانه خود خارج شود.
دوم اینکه پوششها بر اساس نوع فعالیت طراحی شدهاند. بیمه یک راننده با بیمه یک فریلنسر آنلاین تفاوت دارد و محصول بر اساس ریسک واقعی هر گروه شکل میگیرد.
سوم، پرداخت حقبیمه میتواند میان پلتفرم و کاربر تقسیم شود. بعضی پوششهای پایه با هزینه پلتفرم ارائه میشوند و کاربر میتواند در صورت تمایل، پوشش تکمیلی بیشتری خریداری کند. در مدلهای دیگر، پلتفرم فقط دسترسی به محصول و امکان پرداخت منعطف را فراهم میکند.
چهارم، دادههای پلتفرم میتوانند به سادهتر شدن صدور و خسارت کمک کنند. زمان شروع و پایان سفر، تعداد سفارشها یا سوابق فعالیت، در صورت استفاده مسئولانه و با رضایت کاربر، میتواند بخشی از فرایند ارزیابی ریسک باشد.
چه مدلی میتواند برای پلتفرمها جذابتر باشد؟
برای شروع همکاری، استفاده از یک مدل چندلایه میتواند عملیتر باشد:
پوشش پایه
یک پوشش مشخص مانند بیمه حوادث حین فعالیت برای همه کاربران واجد شرایط در نظر گرفته شود. هزینه این بخش میتواند بر عهده پلتفرم باشد یا از محل یک قرارداد گروهی تأمین شود.
پوششهای اختیاری
کاربر بتواند پوششهایی مانند ازکارافتادگی، هزینه درمان، تجهیزات کاری، مسئولیت حرفهای یا جبران وقفه درآمد را به بسته پایه اضافه کند.
پرداخت متناسب با فعالیت
حقبیمه پوششهای اختیاری بر اساس تعداد سفر، سفارش، پروژه، ساعت فعالیت یا بازه زمانی محاسبه شود. این روش میتواند ورود کاربران به بیمه را آسانتر کند.
فرایند کاملاً دیجیتال
مشاهده شرایط، فعالسازی پوشش، پرداخت حقبیمه و اعلام خسارت تا حد امکان از طریق اپلیکیشن یا وبسایت پلتفرم انجام شود.
این ساختار به پلتفرم اجازه میدهد بدون پیچیده کردن تجربه اصلی کاربر، خدمات بیمهای را بهتدریج توسعه دهد.
مزیت همکاری با صنعت بیمه برای پلتفرمها
ارائه خدمات بیمهای فقط یک اقدام حمایتی نیست؛ میتواند بخشی از ارزش پیشنهادی و مزیت رقابتی پلتفرم نیز باشد. کاربری که احساس کند در زمان فعالیت به خدمات مناسبتری دسترسی دارد، احتمالاً تجربه مثبتتری از همکاری با پلتفرم خواهد داشت.
این همکاری میتواند مزایای مختلفی ایجاد کند:
- افزایش اعتماد و رضایت کاربران
- کمک به جذب و حفظ نیروهای فعال
- ایجاد تمایز میان پلتفرمهای رقیب
- افزایش استفاده از کیف پول و خدمات مالی پلتفرم
- ایجاد فرصت برای ارائه محصولات تکمیلی
- کاهش بخشی از نگرانی کاربران درباره حوادث و وقفه درآمد
- شکلگیری جریان درآمدی جدید از توزیع خدمات بیمهای، در چارچوب مقررات
برای شرکتهای بیمه نیز پلتفرمها یک کانال توزیع دیجیتال با جامعه کاربری مشخص فراهم میکنند. اینشورتکها میتوانند زیرساخت اتصال دو طرف، طراحی تجربه کاربری، صدور آنلاین و مدیریت دیجیتال خسارت را بر عهده بگیرند.
فرصت بازار ایران؛ آغاز با محصولات ساده و قابلاندازهگیری
در بازار ایران نیز پلتفرمهای حملونقل، ارسال، خدمات منزل، فروش آنلاین و پروژههای فریلنسری میتوانند به بستری برای توسعه بیمههای منعطف تبدیل شوند.
شروع این مسیر الزاماً به طراحی یک محصول پیچیده نیاز ندارد. یک طرح آزمایشی میتواند با پوشش حوادث حین فعالیت برای گروه محدودی از کاربران آغاز شود. پس از بررسی میزان استقبال، الگوی خسارت و بازخورد کاربران، پوششهای دیگری مانند ازکارافتادگی، درمان، مسئولیت یا تجهیزات کاری به آن اضافه شود.
در این مسیر، شفافیت اهمیت زیادی دارد. کاربر باید بداند در چه زمانی تحت پوشش است، چه خسارتهایی قابل پرداختاند، سقف تعهد چقدر است و برای اعلام خسارت باید چه مراحلی را طی کند.
استفاده از داده نیز باید با رضایت کاربر و رعایت حریم خصوصی انجام شود. هدف از اتصال دادههای فعالیت به بیمه، باید سادهتر شدن تجربه کاربر و متناسبتر شدن محصول با نیاز واقعی او باشد.
سازمان بینالمللی کار نیز در بررسی اقتصاد پلتفرمی، بر اهمیت گسترش راههای دسترسی فعالان این حوزه به حمایتهای اجتماعی تأکید کرده است. پلتفرمها میتوانند با تسهیل ثبتنام، پرداخت حقبیمه و اتصال کاربران به خدمات بیمهای، بخشی از این مسیر را سادهتر کنند.
آینده بیمه فریلنسرها در همکاری شکل میگیرد
اقتصاد پلتفرمی برای صنعت بیمه یک بازار جدید و متنوع ایجاد کرده است. تجربههای خارجی نشان میدهد موفقترین مدلها، بیمه را با جریان واقعی فعالیت کاربران هماهنگ میکنند: پوشش در زمان موردنیاز فعال میشود، حقبیمه با درآمد یا میزان استفاده تناسب دارد و همه مراحل از یک مسیر دیجیتال قابل مدیریت است.
پلتفرمها شناخت دقیقی از جامعه کاربران خود دارند، شرکتهای بیمه توان طراحی و پذیرش ریسک را در اختیار دارند و اینشورتکها میتوانند تجربه فنی و دیجیتال موردنیاز را ایجاد کنند. همکاری این سه گروه میتواند به محصولاتی منجر شود که هم برای کاربران کاربردی باشند و هم ارزش تازهای برای پلتفرمها و صنعت بیمه ایجاد کنند.
آینده بیمه فریلنسرها و فعالان پلتفرمی، بیش از آنکه در انتقال الگوهای سنتی خلاصه شود، به طراحی پوششهای ساده، منعطف و متصل به تجربه روزانه کار وابسته است؛ مسیری که نمونههای اوبر، گرب، ولت و آپورک، امکان اجرای آن را در مدلهای گوناگون نشان دادهاند.