دولت پرتغال میخواهد بیمه ساختمانهای مسکونی را در برابر حوادث طبیعی و زلزله اجباری کند. این تصمیم پس از طوفانها و سیلهایی مطرح شده است که در ابتدای سال ۲۰۲۶ خسارت گستردهای به خانهها، کارخانهها و زیرساختهای این کشور وارد کردند.
برنامه جدید به ایجاد صندوق حوادث طبیعی و زلزله متکی است. دولت همچنین قصد دارد سازوکاری حمایتی در نظر بگیرد تا خانوارهای کمدرآمد نیز بتوانند بیمه تهیه کنند. هنوز زمان اجرای طرح، شیوه محاسبه حقبیمه و میزان تعهد صندوق مشخص نشده است.
این طرح بخشی از برنامه «تحول، بازسازی و تابآوری پرتغال» به شمار میرود. دولت پرتغال این برنامه را برای کاهش آسیبپذیری کشور در برابر سیل، آتشسوزی، زلزله، خشکسالی و اختلال در زیرساختهای حیاتی تدوین کرده است.
طوفانهای ۲۰۲۶ حدود ۵.۳ میلیارد یورو خسارت بر جا گذاشتند
چند طوفان شدید در ماههای ژانویه و فوریه ۲۰۲۶ بخشهایی از پرتغال را درگیر کرد. سیل، بارندگی سنگین و وزش باد به ساختمانهای مسکونی، واحدهای تولیدی، شبکه حملونقل و تأسیسات عمومی آسیب زدند. دولت ارزش خسارتها را حدود ۵.۳ میلیارد یورو برآورد کرده است.
این حوادث نشان دادند که اتکای کامل به بودجه عمومی برای بازسازی، پاسخ پایداری به بلایای طبیعی نیست. دولت ناچار شد منابع اضطراری در اختیار مناطق آسیبدیده قرار دهد و برای ساختمانهای فاقد بیمه نیز تسهیلات جداگانهای تصویب کند.
کابینه پرتغال پس از ارزیابی خسارتها، برنامهای ۲۲.۶ میلیارد یورویی را معرفی کرد که تا سال ۲۰۳۴ ادامه خواهد داشت. بخشی از این منابع به بازسازی مناطق آسیبدیده اختصاص مییابد و بخش دیگری برای مقاومسازی زیرساختهای انرژی، ساختمانها و خدمات عمومی هزینه خواهد شد.
به گزارش رویترز دولت در همین برنامه اعلام کرد که میخواهد نقش بیمه و سایر ابزارهای انتقال ریسک را در مدیریت حوادث طبیعی افزایش دهد.
صندوق حوادث قرار است بخشی از خسارتهای بزرگ را بر عهده بگیرد
اجباریشدن بیمه ساختمانهای مسکونی بهتنهایی مشکل خسارتهای طبیعی را حل نمیکند. یک زلزله یا سیل گسترده میتواند زیانی ایجاد کند که پرداخت آن از توان شرکتهای بیمه خارج باشد. دولت پرتغال به همین دلیل قصد دارد صندوق حوادث طبیعی و زلزله را در کنار پوششهای خصوصی ایجاد کند.
در این الگو، شرکتهای بیمه خسارتهای معمول را طبق شرایط بیمهنامه پرداخت میکنند. صندوق نیز زمانی وارد عمل میشود که حادثهای گسترده، خسارتهای سنگینی ایجاد کند. چنین ساختاری باعث میشود تمام بار مالی یک فاجعه بر دوش شرکتهای بیمه یا بودجه دولت قرار نگیرد.
دولت هنوز درباره منابع مالی صندوق توضیح کاملی منتشر نکرده است. مشخص نیست چه سهمی از حقبیمهها به صندوق منتقل خواهد شد و دولت تا چه میزان پرداخت خسارتهای بزرگ را تضمین خواهد کرد. نحوه مشارکت بیمهگران اتکایی نیز باید در مقررات اجرایی روشن شود.
دولت باید راهی برای حمایت از خانوارهای کمدرآمد پیدا کند
اجباریکردن بیمه زمانی قابل اجراست که بیشتر خانوارها توان پرداخت حقبیمه را داشته باشند. ساختمانهای مسکونی که در مناطق سیلخیز یا زلزلهخیز قرار دارند، ریسک بیشتری دارند و ممکن است با حقبیمه بالاتری روبهرو شوند. این مسئله میتواند ساکنان مناطق آسیبپذیر را که بیش از دیگران به پوشش نیاز دارند، تحت فشار قرار دهد.
دولت پرتغال برای حل این مشکل از ایجاد یک سازوکار همبستگی سخن گفته است. قرار است این سازوکار به خانوارهایی کمک کند که توان خرید بیمه را ندارند. جزئیات این حمایت هنوز منتشر نشده است، اما ممکن است دولت بخشی از حقبیمه را برای گروههای کمدرآمد پرداخت کند یا پوشش پایهای با قیمت کنترلشده در اختیار آنها بگذارد.
اگر حمایت مالی بهدرستی طراحی نشود، برخی مالکان ممکن است حقبیمه را نپردازند یا پوششی با سقف ناکافی انتخاب کنند. در مقابل، قیمتگذاری بسیار پایین نیز منابع صندوق را کاهش میدهد و توان آن را برای پرداخت خسارتهای بزرگ محدود میکند.
شکاف بیمه حوادث طبیعی در اروپا همچنان گسترده است
پرتغال تنها کشوری نیست که برای تأمین هزینه بلایای طبیعی با مشکل روبهرو شده است. برآوردهای اتحادیه اروپا نشان میدهند که فقط حدود یکچهارم خسارتهای ناشی از حوادث اقلیمی در کشورهای عضو بیمه شدهاند. میزان پوشش در برخی کشورها از پنج درصد نیز کمتر است.
حوادث جوی و اقلیمی بین سالهای ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴ حدود ۸۲۲ میلیارد یورو به اتحادیه اروپا خسارت وارد کردند. نزدیک به یکچهارم این زیان در چهار سال پایانی این دوره رخ داد. افزایش دفعات حوادث باعث شده است دولتها دیگر نتوانند این خسارتها را هزینههایی استثنایی بدانند.
گزارش رویترز درباره فشار حوادث طبیعی بر بودجه کشورهای اروپایی برآورد میکند که آلمان پس از سیل سال ۲۰۲۱ حدود ۳۰ میلیارد یورو از منابع عمومی برای جبران بخش عمده خسارتها اختصاص داد. اسپانیا نیز پس از سیلهای سال ۲۰۲۴ با هزینه سنگین بازسازی روبهرو شد. فشار ناشی از این حوادث در شرایطی افزایش یافته است که دولتهای اروپایی همزمان باید هزینههای دفاعی، سالمندی جمعیت و بدهی عمومی را نیز مدیریت کنند.
بانک مرکزی اروپا و نهاد ناظر بیمه اتحادیه اروپا پیشنهاد کردهاند یک برنامه اتکایی مشترک با مشارکت بخش عمومی و خصوصی ایجاد شود. این برنامه میتواند ریسک حوادث بزرگ را میان کشورهای عضو توزیع کند و فشار مالی بر یک کشور را پس از وقوع فاجعه کاهش دهد.
اجرای اجباری بیمه ساختمانهای مسکونی به مقررات روشن نیاز دارد
دولت پرتغال باید پیش از اجرای طرح، محدوده پوشش را دقیق مشخص کند. بیمهگذار باید بداند بیمهنامه کدام حوادث را پوشش میدهد، چه میزان فرانشیز دارد و خسارت ساختمان و اثاثیه را تا چه سقفی جبران میکند.
تعریف مناطق پرخطر نیز بر قیمت بیمه اثر میگذارد. اگر نرخها بدون توجه به موقعیت ساختمان تعیین شوند، ساکنان مناطق کمخطر بخشی از هزینه خانههای پرریسک را پرداخت خواهند کرد. اگر قیمت کاملاً بر اساس ریسک هر ملک محاسبه شود، حقبیمه در بعضی مناطق ممکن است از توان خانوارها بیشتر باشد.
مقررات باید تکلیف ساختمانهای قدیمی، خانههای فاقد استانداردهای ایمنی و املاکی را که چند بار خسارت دیدهاند، روشن کند. نحوه ارزیابی خسارت و زمان پرداخت نیز اهمیت زیادی دارد. مردم زمانی به بیمه اجباری اعتماد میکنند که پس از حادثه بتوانند بدون تأخیر طولانی خسارت خود را دریافت کنند.
مقاومسازی ساختمانها باید در کنار بیمه ادامه پیدا کند
بیمه منابع لازم برای بازسازی را فراهم میکند، اما احتمال وقوع خسارت را کاهش نمیدهد. اگر ساختمانها بدون رعایت استانداردهای ایمنی در مناطق پرخطر ساخته شوند، افزایش تعداد بیمهگذاران فقط هزینه خسارت را میان افراد بیشتری تقسیم خواهد کرد.
دولت میتواند تخفیف حقبیمه را به مقاومسازی ساختمان مرتبط کند. خانهای که در برابر زلزله تقویت شده یا سیستم مناسبی برای هدایت آبهای سطحی دارد، ریسک کمتری برای بیمهگر ایجاد میکند و میتواند حقبیمه پایینتری بپردازد.
چنین سیاستی مالکان را به کاهش ریسک تشویق میکند و در بلندمدت هزینه شرکتهای بیمه و صندوق حوادث را پایین میآورد. دولت نیز باید ساختوساز در مناطق پرخطر را محدود کند و منابع بیشتری برای ایمنسازی زیرساختهای عمومی در نظر بگیرد.
طرح پرتغال هنوز در مرحله طراحی قرار دارد و نتیجه آن به جزئیات مقررات بستگی خواهد داشت. با این حال، جهت کلی سیاست مشخص است. دولت میخواهد پیش از وقوع حادثه، منابع لازم برای جبران خسارت را فراهم کند و وابستگی بازسازی به کمکهای اضطراری را کاهش دهد.
اگر پرتغال بتواند میان توان پرداخت خانوارها، قیمت واقعی ریسک و ظرفیت مالی بیمهگران تعادل برقرار کند، طرح این کشور میتواند به الگویی برای دیگر بازارهای در معرض زلزله، سیل و آتشسوزی تبدیل شود.