فرسودگی ناوگان حملونقل کشور به یک معضل زیستمحیطی، فنی و اقتصادی تبدیل شده است. خودروهای قدیمی و از رده خارج سوخت زیادی مصرف میکنند و علاوهبر آلایندگی بسیار بالا بهدلیل فرسودگی ساختاری بیش از خودروهای نو در تصادفات و خرابیهای جادهای نقش دارند. به همین دلیل طرح تعویض خودرو کاهش آلایندهها، صرفهجویی در مصرف سوخت، افزایش ایمنی تردد، ایجاد ظرفیت تولید بالاتر و تقویت بازار داخلی خودرو توسط دولت مطرح و اجرایی شد.
قیمت خودرو فرسوده
در طرح اسقاط و تعویض، قیمت خودرو فرسوده بهصورت مستقیم تعیین نمیشود، بلکه ارزش گواهی اسقاط خودرو فرسوده اساس محاسبه اعتبار برای خرید خودرو جدید خواهد بود.
در سال ۱۴۰۴ ارزش هر گواهی اسقاط حدود ۳۵ میلیون تومان اعلام شده است که میتواند بخش قابلتوجهی از قیمت خودروهای تولید داخل را پوشش دهد.
ارزش این گواهی ممکن است بسته به سیاستهای بازار، قیمت محصولات تولیدی، هزینههای اسقاط و شرایط عرضه و تقاضا تغییر کند.
تعداد گواهی اسقاط خودرو فرسوده براساس سن و مدل خودرو
در جدول زیر، میزان تعداد گواهیهای اسقاط قابلصدور براساس سن خودرو طبق اطلاعات رسمی سال ۱۴۰۴ قرار گرفته است. این جدول یکی از معیارهای استاندارد برای تخصیص اعتبار در ثبتنام خودرو نو محسوب میشود:
سن خودرو (سال) | تعداد گواهی اسقاط | مدل شمسی | مدل میلادی |
۱۱ تا ۲۴ سال | ۳ گواهی | ۱۳۹۴ تا ۱۳۸۱ | ۲۰۱۵ تا ۲۰۰۲ |
۲۵ تا ۲۹ سال | ۲ گواهی | ۱۳۸۰ تا ۱۳۷۶ | ۲۰۰۱ تا ۱۹۹۷ |
۳۰ سال و بیشتر | ۱ گواهی | ۱۳۷۵ و قبل | ۱۹۹۶ و قبل |
شرایط اسقاط خودرو چیست؟
برای اینکه خودروی شما در طرح اسقاط و تعویض پذیرفته شود، باید چند شرط فنی و قانونی مهم را برآورده کند که به شرح زیر است:
۱. سن و نوع خودرو
سن و سال ساخت خودرو، اصلیترین معیار سنجش فرسودگی آن محسوب میشود. در آییننامههای جاری شناختهشده، خودروهای سواری که ۲۰ سال یا بیشتر از تاریخ تولید آنها گذشته باشد، در فهرست فرسوده قرار میگیرند.
خودروهای سنگین، کامیونها و اتوبوسها نیز با سنهای متفاوتی بهعنوان فرسوده در نظر گرفته میشوند؛ برای مثال اتوبوسهای برونشهری بالای پانزده سال سن مشمول فرسودگی هستند.
۲. وضعیت فنی و معاینه فنی
یکی دیگر از شروط فرسودگی خودرو، وضعیت معاینه فنی آن است. خودرو باید گواهی عدم موفقیت در معاینه فنی یا معاینه فنی معتبر منقضی داشته باشد تا نشان دهد عملکرد فنی آن بهطور قابلتوجهی از حد استاندارد کمتر شده است. در بسیاری از موارد، این گواهی بخشی از الزامات قانونی اسقاط محسوب میشود.
۳. مالکیت رسمی و وضعیت حقوقی
برای آنکه خودروی شما فرسوده تلقی شود، باید خودرویتان بهصورت کامل به نام شما باشد و سند رسمی آن را داشته باشید؛ به همین دلیل درنظر داشته باشید که داشتن قولنامه خودرو برای درخواست اسقاط آن کافی نیست.
همچنین هرگونه ممنوعیت یا توقیف قانونی میتواند مانع ورود خودرو به طرح شود که از جمله آنها میتوان به بدهیهای مالیاتی یا قضایی اشاره کرد.
۴. تسویه مالیات و خلافی
قبل از اسقاط، باید خلافی خودرو را تسویه و هر گونه بدهی معوق مربوط به آن را پرداخت کنید. با این کار میتوانید مطمئن شوید که طرح تعویض با حداقل مشکلات حقوقی انجام خواهد شد.
مراحل ثبتنام در طرح تعویض خودروهای فرسوده
برای شرکت در طرح تعویض خودرو فرسوده، باید مراحل اجرایی معین و مشخصی را بهترتیب طی کنید. در ادامه هر مرحله با جزئیات فنی و الزامات اجرایی توضیح داده شده است.
۱. شرایط ثبتنام
اولین مرحله پیش از ثبتنام، بررسی دقیق شرایط احراز صلاحیت است. این یعنی مالک باید مطمئن شود که:
- خودرو با معیارهای سنی فرسودگی مطابقت دارد،
- سند مالکیت رسمی به نام متقاضی است،
- خودرو دارای خلافی، مالیات معوقه یا توقیف قضایی نیست،
- معاینه فنی خودرو در وضعیت عدم موفقیت یا منقضی قرار دارد.
این غربال اولیه کمک میکند در مراحل بعدی با رد درخواست ناگهانی مواجه نشوید.
۲. مدارک موردنیاز
برای ثبتنام کامل و رسمی، باید مدارک زیر را تهیه کنید و از آنها اسکن بگیرید:
- سند مالکیت خودرو
- کارت ملی و شناسنامه
- کارت خودرو یا همان برگ سبز
- گواهی عدم خلافی خودرو
- مدارک معاینه فنی خودرو
- هرگونه استعلام تکمیلی که سامانه درخواست کند
این مدارک مبنای ثبت رسمی اطلاعات شما و خودرو در سامانه اسقاط خواهند بود.
۳. ورود به سایت نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده
مرحله اول اجرایی ثبتنام، ورود به سامانه رسمی نوسازی ناوگان و اسقاط خودرو فرسوده است.
در سالهای اخیر این سامانهها با آدرسهای مشخص فعالیت و اطلاعات هویتی و فنی خودرو را از متقاضی جمعآوری میکنند. در این مرحله اطلاعات اولیه خودرو و مالک وارد میشود.
۴. ساخت حساب کاربری و وارد کردن اطلاعات شخصی و احراز هویت
پس از ورود به سامانه، باید حساب کاربری معتبر بسازید و اطلاعات شخصی شامل شماره موبایل، ایمیل و مشخصات هویتی را تکمیل کنید. احراز هویت از طریق پیامک و تطبیق اطلاعات کارت ملی انجام میشود تا از جعل یا سوءاستفاده جلوگیری شود.
۵. ثبت اطلاعات خودرو و انتخاب نوع طرح
در این مرحله باید اطلاعات دقیق خودرو را شامل موارد زیر، تکمیل کنید:
- شماره پلاک
- شماره شاسی
- شماره موتور
- سال ساخت
- وضعیت معاینه فنی
سپس گزینه طرح تعویض خودرو فرسوده را انتخاب میکنید. سامانه با بررسی سن و نوع خودرو، تعداد گواهی اسقاط قابلصدور را براساس جدولهای رسمی محاسبه خواهد کرد تا مرحله به بعد هدایت شوید.
۶. ورود به سامانه ثبت درخواست خرید محصولات ایران خودرو
پس از تایید اولیه خودرو، به سامانه فروش رسمی ایران خودرو هدایت میشوید تا بتوانید درخواست خرید خودرو جدید را ثبت کنید. این مرحله مشابه فرآیند خرید عادی است، با این تفاوت که اعتبار گواهی اسقاط در محاسبه قیمت نهایی لحاظ میشود.
۷. انتخاب طرح و بارگذاری مدارک
در ادامه، باید مدل خودرو جدید موردنظر خود را انتخاب و مدارکی مانند گواهی اسقاط، سند مالکیت و مدارک هویتی را بارگذاری کنید.
۸. انتظار برای اطلاعرسانی نتایچ
بعد از تکمیل ثبتنام، نوبت به بررسی نهایی سامانه و اعلام نتیجه میرسد. نتیجه میتواند شامل تایید نهایی، تعیین مابهالتفاوت قابل پرداخت و زمان تحویل خودرو باشد. سامانه این نتیجه را از طریق پیامک و پنل حساب کاربری به اطلاع شما خواهد رساند.
ضمنا درنظر داشته باشید که برای جلوگیری از ابطال سوابق بیمه، حتما از قبل درمورد وضعیت بیمه بدنه خودرو یا بیمه شخص ثالث، اطلاعات لازم را از مراجع ذیصلاح کسب کنید و اقدامات قانونی لازم را انجام دهید.
نکات مهمی که باید قبل از اقدام به اسقاط خودرو بدانید
- با ثبت رسمی اسقاط، بیمه شخص ثالث خودرو از نظر حقوقی عملا موضوعیت خود را از دست میدهد، چون خودرویی برای پوشش ریسک وجود ندارد.
- اگر بیمهنامه هنوز اعتبار داشته باشد، میتوانید با ارائه گواهی اسقاط، درخواست فسخ بیمهنامه و دریافت حق بیمه مدتزمان باقیمانده را از شرکت بیمه مطرح کنید.
- شرکتی که از آن اقدام به خرید بیمه کردهاید، مبلغ قابل استرداد را پس از کسر کارمزد و هزینههای قانونی محاسبه و پرداخت میکند.
- تخفیفهای عدم خسارت بیمه شخص ثالث به نام مالک ثبت میشود، نه به نام خودرو؛ بنابراین با اسقاط خودرو از بین نمیرود. این مورد در خصوص بیمه شخص ثالث موتور نیز صدق میکند.
- در صورت خرید خودروی جدید به نام همان مالک، میتوانید سابقه تخفیف عدم خسارت بیمهنامه قبلی را به بیمهنامه خودروی جدید منتقل کنید.
- هرچند با اسقاط خودرو امکان انتقال خود بیمهنامه را نخواهید داشت، اما انتقال سابقه تخفیف طبق مقررات انجام خواهد شد.
- بهتر است بلافاصله بعد از ثبت رسمی اسقاط، برای فسخ بیمهنامه و تعیین تکلیف باقیمانده حق بیمه اقدام کنید تا روند اداری طولانی نشود.
- برای انتقال سوابق بیمه خودرو به مدارکی مانند گواهی اسقاط، بیمهنامه، کارت ملی مالک و مدارک خودرو نیاز دارید.
- برخی شرکتهای بیمه بهجای پرداخت نقدی باقیمانده حق بیمه، پیشنهاد میدهند این مبلغ بهصورت اعتبار روی بیمهنامه خودروی جدید اعمال کنید.
طرح جایگزینی خودروهای فرسوده ایران خودرو
در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده ایران خودرو، مالک یک خودرو که سن و وضعیت آن مطابق آییننامه فرسودگی باشد، بهجای ادامه استفاده از آن، میتواند با اسقاط خودرو و دریافت گواهی اسقاط خودرو فرسوده از مراکز مجاز، برای خرید یک خودرو جدید از محصولات ایران خودرو اقدام کند.
در این طرح، ارزش اسقاط خودرو در قالب اعتباری در فرآیند خرید خودرو جدید لحاظ میشود. این اعتبار میتواند بخش قابلتوجهی از قیمت خودرو نو را پوشش و هزینه نهایی پرداختی مشتری را کاهش دهد.
همچنین در این طرح کمکهای تشویقی خاصی مانند تسهیلات بانکی با سود ترجیحی، معافیتهای مالیاتی یا مزایای ویژه دیگر نیز ممکن است به مشارکتکنندگان ارائه شود (بسته به سیاستهای اجرایی در هر مرحله).