برای داشتن بازنشستگی بهتر در ایران، معمولا دو ستون اصلی داریم؛ مستمری بیمه تامین اجتماعی و پساندازهای شخصی مثل بیمههای بازنشستگی و بیمه عمر. قانون تامین اجتماعی حداقلها را تضمین میکند و شرکتهای بیمه با طرحهای بازنشستگی و سرمایهگذاری، این حداقلها را تکمیل میکنند.
انواع بیمه بازنشستگی تامین اجتماعی
در این بخش، سه گزینه اصلی یعنی بیمه اجباری، اختیاری و مشاغل آزاد را کنار هم میگذاریم تا ببینیم برای چه شرایطی مناسبترند و از نظر حقوق بازنشستگی کدام دست بالا را دارند.
جدول مقایسهای سه نوع بیمه تامین اجتماعی
| نوع بیمه | جامعه هدف | نرخ حقبیمه | تعهدات اصلی | برای چه کسی بهتر است؟ |
| اجباری | کارگران و کارمندان دارای کارفرما | ۳۰٪ دستمزد (۷٪ کارگر، ۲۰٪ کارفرما، ۳٪ دولت) | بازنشستگی، درمان، ازکارافتادگی، بیکاری، بازماندگان | هر کسی که امکان استخدام رسمی دارد؛ معمولا بهترین پایه بازنشستگی را میدهد. |
| اختیاری | کسانی که سابقه قبلی دارند و کارفرما ندارند | درصدی از دستمزد مبنا طبق قرارداد | بازنشستگی، درمان، ازکارافتادگی، بازماندگان؛ بدون بیمه بیکاری | مناسب برای حفظ و تکمیل سابقه قبلی و جلوگیری از قطع بیمه. |
| مشاغل آزاد | صاحبان کسب و کار و فریلنسرها | ۱۲، ۱۴ یا ۱۸٪ دستمزد مبنا | بسته به نرخ؛ از بازنشستگی ساده تا بازنشستگی، درمان، فوت و ازکارافتادگی | برای کسانی که کارفرما ندارند و میخواهند خودشان برای بازنشستگی برنامهریزی کنند. |
بهترین نوع بیمه تامین اجتماعی برای بازنشستگی
در این بخش میخواهیم ببینیم بین انواع بیمه اجباری، اختیاری و مشاغل آزاد، از نظر مستمری بازنشستگی کدام انتخاب مناسبتر است.
مقایسه بیمه اختیاری و مشاغل آزاد
در بیمه مشاغل آزاد، حقبیمه را میتوان ۱۲، ۱۴ یا ۱۸ درصد انتخاب کرد. هرچه درصد بالاتر باشد، تعهدات بیشتری میگیرید و در نهایت پایه مستمری بالاتری خواهید داشت. در تحلیلهای تخصصی، بهترین گزینه برای کسی که توان پرداخت دارد، نرخ ۱۸ درصد معرفی شده، چون علاوه بر بازنشستگی، ازکارافتادگی، فوت و درمان را هم پوشش میدهد.
در بیمه اختیاری، کمی شبیه بیمه اجباری است و فرد میتواند بر اساس میانگین دستمزد، حقبیمه را انتخاب کند. مزیت بیمه اختیاری نسبت به مشاغل آزاد این است که برای کسانی تعریف شده که قبلا سابقه بیمه اجباری داشتهاند و نمیخواهند این سابقه قطع شود؛ بنابراین برای تکمیل سابقه و رسیدن به بازنشستگی، اغلب انتخاب منطقیتری است.
تاثیر درصد حقبیمه بر مستمری نهایی
مستمری بازنشستگی تامین اجتماعی بر اساس میانگین حقوق دو سال آخر و تعداد سالهای پرداخت حقبیمه محاسبه میشود و سقف آن طبق قانون، هفت برابر حداقل دستمزد است. حداقل حقوق بازنشسته سازمان تأمین اجتماعی با همسر و یک فرزند در سال ۱۴۰۵ حدود ۲۰ میلیون تومان در ماه است.
اگر فردی سالها با حداقل دستمزد حقبیمه ۱۲ درصدی مشاغل آزاد را پرداخت کند، مستمری او نزدیک حداقل خواهد بود. در حالی که فردی که حقبیمه را با دستمزد بالاتر یا درصد ۱۸ درصدی تعیین کرده، در دو سال آخر عدد میانگین بالاتری دارد و مستمریاش به همان نسبت بیشتر است.
همین رابطه مستقیم میان حقبیمه و مستمری، دلیل اصلی این است که برای بازنشستگی بهتر، انتخاب نرخ بالاتر برای کسانی که توان مالی دارند، توصیه میشود.
تکمیل مستمری بازنشستگی با بیمههای خصوصی
در این بخش میبینیم چگونه بیمههای بازنشستگی و عمر میتوانند سطح درآمد دوران بازنشستگی را بالاتر ببرند.
بیمههای بازنشستگی شرکتهای بیمه
شرکتهای بیمه ایرانی، طرحهای بازنشستگی جداگانه ارائه میکنند که در عمل، زیرمجموعه بیمههای عمر و سرمایهگذاری هستند. در این طرحها حقبیمه بهطور ماهانه یا سالانه پرداخت میشود و در پایان قرارداد، فرد میتواند اندوخته خود را به صورت یکجا یا به شکل مستمری بازنشستگی دریافت کند.
در بیمه بازنشستگی ایران، حقوق بازنشستگی به مدت قرارداد و مجموع سرمایه اندوخته بستگی دارد و امکان تبدیل کامل یا بخشی از سرمایه به مستمری ماهانه وجود دارد.
برخی شرکتها مانند پاسارگاد، در بیمههای عمر بازنشستگی خود امکان پوشش درمان تکمیلی تا سنهای بالا و پرداخت مستمری را هم اضافه کردهاند. این طرحها به صاحبان مشاغل آزاد، کارمندان و حتی خانهداران کمک میکند علاوه بر مستمری تامین اجتماعی، یک منبع درآمد دوم داشته باشند.
نقش بیمه عمر در برنامه بازنشستگی
در کنار بیمههای بازنشستگی اختصاصی، استفاده از بیمه عمر و سرمایهگذاری هم یکی از ابزارهای مهم برنامهریزی برای آینده است. حقبیمههای این قراردادها به صورت منظم پرداخت میشود، اندوخته تشکیل میشود، سود تضمینی و مشارکت به آن اضافه میشود و در نهایت میتوان در دوران بازنشستگی، اندوخته را به صورت مستمری یا برداشت دورهای استفاده کرد.
برای کسانی که در سنین پایینتر شروع میکنند، مثلا در قالب بیمه عمر جوانان، اثر سود مرکب و طولانی بودن دوره پسانداز باعث میشود با مبالغ نسبتا کم ماهانه، در میانسالی به سرمایه قابل قبولی برسند. این سرمایه در کنار مستمری تامین اجتماعی، فاصله میان درآمد شاغل بودن و بازنشستگی را کمتر میکند. استفاده ترکیبی از بیمه عمر و بیمه بازنشستگی تامین اجتماعی، عملا یک برنامه چند لایه برای آینده ایجاد میکند.
چطور بهترین بیمه بازنشستگی را انتخاب کنیم؟
در این بخش، چند معیار اصلی برای انتخاب ترکیب مناسب بیمه تامین اجتماعی و بیمههای خصوصی را مرور میکنیم تا بتوانید بر اساس سن، درآمد و برنامهتان تصمیم بگیرید.
ترکیب تامین اجتماعی و بیمههای خصوصی
اگر شاغل با بیمه اجباری هستید، اولین کار این است که سابقه خود را حفظ و تکمیل کنید؛ چون این سابقه پایه اصلی مستمری است. در کنار آن، با توجه به فاصله میان حداقل حقوق بازنشستگی و هزینههای واقعی زندگی، بهتر است بخشی از درآمد را وارد یک قرارداد بیمه عمر یا بازنشستگی خصوصی کنید تا در آینده دو منبع درآمد داشته باشید.
اگر کارفرما ندارید، انتخاب بین بیمه اختیاری و مشاغل آزاد مهم است؛ برای کسانی که سابقه قبلی دارند، اختیاری کمک میکند سابقه قطع نشود و برای صاحبان مشاغل، مشاغل آزاد با نرخ ۱۸ درصد سطح تعهدات بهتری میدهد. بعد از انتخاب پایه تامین اجتماعی، میتوانید با توجه به توان مالی، یک طرح بیمه عمر با رویکرد بازنشستگی را هم اضافه کنید تا ریسک تورم و کاهش قدرت خرید را پوشش دهید.
جمعبندی
بهترین بیمه بازنشستگی در ایران ترکیبی از مستمری تامین اجتماعی و یک برنامه بلندمدت در قالب بیمههای عمر و بازنشستگی خصوصی است. برای انتخاب درست، باید نوع بیمه تامین اجتماعی، درصد حقبیمه، سن و هدف خود را کنار هم ببینید.
در بیمه بازار میتوانید طرحهای مختلف بیمه عمر و بازنشستگی شرکتهای بیمه را از نظر حقبیمه، پوشش و امکان پرداخت قسطی مقایسه کنید و آنلاین مناسبترین گزینه را برای تکمیل بازنشستگی خود انتخاب کنید.