بیمه کارگری همان بیمه اجباری نیروی کار در کارگاههای مشمول قانون کار تحت سازمان بیمه تامین اجتماعی است. این بیمه روی بازنشستگی، درمان، ازکارافتادگی و حمایتهای زمان بیکاری اثر مستقیم دارد. برای اینکه هم کارگر بداند از حقوقش دقیقا چه مبلغی کسر میشود و هم کارفرما محاسبه درستی داشته باشد، باید درصدها، مأخذ مشمول بیمه و مهلت پرداخت را دقیق بشناسیم.
مبنای بیمه کارگری حق بیمهای است که روی حقوق و مزایای مشمول کسر حق بیمه محاسبه میشود. در قانون تأمین اجتماعی، سهمها و مأخذ کلی حق بیمه مشخص شده و کارفرما موظف است حق بیمه هر ماه را تا مهلت مقرر پرداخت کند.
بیمه کارگری شامل چه کسانی میشود؟
بیمه کارگری معمولا برای افرادی مطرح است که با قرارداد کار (دائم، موقت، ساعتی یا روزمزد) در کارگاههای مشمول قانون کار مشغول هستند و رابطه کارگر-کارفرما دارند. تشخیص مصداقی این موضوع (مثلا پیمانکاری، کارگاههای خاص، یا ترکیب چند قرارداد) میتواند جزئیات حقوقی داشته باشد، اما قاعده پایه این است که برای نیروی کاری که تحت مدیریت و دستور کارفرما کار میکند، بیمه اجباری مطرح میشود. برای تصمیمهای حساس (مثل اختلاف با کارفرما یا شکایت بابت بیمه)، معمولا باید وضعیت قرارداد و نوع همکاری دقیق بررسی شود.
مزایای بیمه کارگری برای کارگر و کارفرما
مزیت بیمه کارگری فقط درمان نیست. بخش زیادی از ارزش این بیمه در حمایتهای بلندمدت مثل بازنشستگی و ازکارافتادگی و همچنین حمایتهای کوتاهمدت مثل مقرری بیکاری است.
برای کارگر، بیمه کارگری در چند نقطه کلیدی اثر دارد: سوابق و امکان بازنشستگی، پوشش درمان پایه، حمایت در شرایط ازکارافتادگی و بازماندگان، و اگر شرایطش فراهم باشد حمایت زمان بیکاری.
برای کارفرما هم بیمه کارگری، یک الزام قانونی است و مهمتر از آن، جلوی ریسکهای جدی، مانند جریمههای عدم ارسال لیست/عدم پرداخت تا اختلافات کارگری در آینده را میگیرد.
بیمه بیکاری چه ارتباطی با بیمه کارگری دارد؟
در بسیاری از کارگاههای مشمول قانون کار، بیمه بیکاری عملا به بیمه کارگری گره میخورد. متن ماده ۵ قانون بیمه بیکاری مشخص میکند که ۳٪ مزد بیمهشده برای بیمه بیکاری است و توسط کارفرما پرداخت میشود. این یعنی اگر کارگاه و شغل شما مشمول بیمه بیکاری باشد، سهم کارفرما در عمل بیشتر از سهم پایهای است که در قانون تامین اجتماعی برای حق بیمه اصلی گفته شده؛ چون ۳٪ بیمه بیکاری جداگانه اضافه میشود.
نحوه محاسبه حق بیمه کارگر و کارفرما در سال ۱۴۰۴
طبق قانون تامین اجتماعی، در حالت پایه کل حق بیمه ۳۰٪ مزد یا حقوق است که از این ۳۰٪، ۷٪ سهم بیمهشده است و سهم کارفرما ۲۰٪ و با احتساب کمک دولت، مجموع به ۳۰٪ میرسد.
اما برای بسیاری از کارگاههای مشمول قانون کار، بیمه بیکاری هم مطرح میشود و طبق قانون بیمه بیکاری، ۳٪ مزد بیمهشده بابت بیمه بیکاری است که کلا توسط کارفرما پرداخت میشود.
به همین دلیل، در عمل کارفرما علاوه بر سهم پایه، ۳٪ بیمه بیکاری را هم میپردازد و مجموع پرداختی مرتبط با کارفرما در بسیاری از لیستها بالاتر میشود.
درصد سهم کارگر و کارفرما چقدر است؟
عنوان | درصد | پرداختکننده |
سهم بیمهشده از حق بیمه پایه | ۷٪ | کارگر (کسر از حقوق) |
سهم کارفرما از حق بیمه پایه | ۲۰٪ | کارفرما |
کمک دولت در حق بیمه پایه | ۳٪ | دولت |
حق بیمه بیکاری | ۳٪ | کارفرما |
حداقل دستمزد ۱۴۰۴ چقدر است و چرا در بیمه مهم میشود؟
در سال ۱۴۰۴، حداقل دستمزد روزانه کارگران مشمول قانون کار ۳,۴۶۳,۶۵۶ ریال و حداقل دستمزد ماهانه ۱۰۳,۹۰۹,۶۸۰ ریال اعلام شده است.
حداقل دستمزد اهمیت دارد چون اگر کارگر حداقلبگیر باشد (یا کارفرما حداقل را در لیست رد کند)، مبنای محاسبه خیلی از پرداختهای بیمهای، این ارقام میشود.
مثال محاسبه حق بیمه در ۱۴۰۴ (روی حداقل حقوق)
در این مثال فرض میکنیم حقوق مشمول بیمه همان حداقل حقوق ماهانه ۱۴۰۴ است و میخواهیم ببینیم سهم کارگر چقدر از حقوقش کم میشود و کارفرما چه مبلغی باید پرداخت کند. فرض کنید حقوق مشمول بیمه یک کارگر در ماه، همان حداقل حقوق ماهانه ۱۴۰۴ یعنی ۱۰۳,۹۰۹,۶۸۰ ریال باشد.
- سهم کارگر طبق قانون (۷٪) میشود:
۱۰۳,۹۰۹,۶۸۰ × ۰٫۰۷ = ۷,۲۷۳,۶۷۸ ریال - سهم کارفرما از حق بیمه پایه (۲۰٪) میشود:
۱۰۳,۹۰۹,۶۸۰ × ۰٫۲۰ = ۲۰,۷۸۱,۹۳۶ ریال - اگر کارگاه مشمول بیمه بیکاری باشد، ۳٪ بیمه بیکاری هم روی همین مأخذ محاسبه میشود:
۱۰۳,۹۰۹,۶۸۰ × ۰٫۰۳ = ۳,۱۱۷,۲۹۰ ریال
این مثال فقط برای نشان دادن روش محاسبه است. در عمل، عدد نهایی به این بستگی دارد که چه آیتمهایی از دریافتی شما مشمول کسر بیمه ثبت میشود و آیا کارگاه مشمول بیمه بیکاری هست یا نه.
از کجا بفهمیم فیش و لیست بیمه درست رد شده است؟
حتی اگر حقوق درست باشد، اشتباه در لیست بیمه میتواند به ضرر کارگر تمام شود؛ چون سابقه، دستمزد مبنای مستمری و حتی استحقاق درمان را تحت تأثیر قرار میدهد. برای کارگر، بهترین ابزار کنترل این است که سابقه و دستمزد رد شده را در سوابق مشاهده کند و آن را با دریافتی واقعیاش تطبیق دهد. اگر اختلافی وجود داشته باشد، معمولا یا روزهای کارکرد درست نیست یا مزد مشمول بیمه کمتر یا بیشتر ثبت شده است.
در همین مسیر، چیزی که کارگر در عمل به آن استناد میکند معمولا همان فیش بیمه تامین اجتماعی یا گزارش سوابق است که نشان میدهد کارفرما برای چه ماهی و با چه مبنایی حق بیمه پرداخت کرده است.
از سمت کارفرما هم قانون تأمین اجتماعی صراحت دارد که حق بیمه مربوط به هر ماه باید حداکثر تا آخرین روز ماه بعد پرداخت شود. این مهلت هم برای نظم مالی کارگاه مهم است و هم برای اینکه کارگر دیرتر به مشکل استحقاق درمان یا نقص سابقه نخورد.
آیا ارزانترین بیمه در بیمه کارگری معنی دارد؟
در بیمه کارگری، عبارت ارزانترین بیمه تامین اجتماعی معمولا از یک برداشت اشتباه میآید؛ چون در بیمه اجباریِ کارگری، درصد سهمها قانونی است و شما نمیتوانید با انتخاب شرکت بیمه یا طرح متفاوت، درصد را کم کنید. آنچه تغییر میکند مزد مشمول بیمه و نوع قرارداد است؛ یعنی اگر کسی واقعا کارگر حداقلبگیر باشد، حق بیمهاش هم روی حداقل محاسبه میشود، اما اگر دریافتی بالاتر باشد و در لیست هم درست ثبت شود، مبنای بیمه بالاتر میرود و طبیعی است که پرداخت هم بیشتر شود.
اگر هدف شما مدیریت هزینههای درمان یا پوششهای خارج از تعهدات بیمه پایه است، راهحل معمولا مقایسه بیمههای تکمیلی است. اینجا پلتفرمهایی مثل بیمه بازار کنار شما هستند چون برای بیمههای تکمیلی میتوانید طرحها را مقایسه کنید، ولی بیمه کارگری خودش چارچوب قانونی ثابت دارد.
جمعبندی
بیمه کارگری برای کارگر یعنی شکلگیری سابقه قابل اتکا و دسترسی به خدمات و حمایتهای پایه، و برای کارفرما یعنی انجام درست تعهدات قانونی و کاهش ریسک اختلافات و جریمهها. اگر دستمزد و روزهای کارکرد درست رد شود، هم محاسبات شفافتر است و هم در آینده هنگام استفاده از مزایا، مشکل کمتری پیش میآید. برای انتخاب پوششهای تکمیلی یا مقایسه گزینههای درمانی و هزینهای کنار بیمه پایه، میتوانید از بیمه بازار کمک بگیرید.