رانندگی بدون گواهینامه یکی از تخلفات مهم و پرخطر در قوانین راهنمایی و رانندگی ایران است. از آنجا که اخذ گواهینامه تاییدی بر صلاحیت فنی و شناخت قوانین راننده محسوب میشود، نبود آن میتواند تبعات شدید حقوقی، کیفری و حتی مالی داشته باشد. اما مجازات رانندگی بدون گواهینامه و تبعات حقوقی آن چیست؟ بیایید باهم بهصورت دقیقتر این موضوع را بررسی کنیم.
رانندگی بدون گواهینامه چه مجازاتی دارد؟
در قانون جدید مجازات اسلامی و همچنین آییننامه راهنمایی و رانندگی، رانندگی بدون گواهینامه از حالت تخلفی ساده خارج شده است و بهعنوان جرم شناخته میشود و مشمول قوانین کیفری میشود.
شدت مجازات بسته به شرایط متفاوت است؛ اگر فرد سابقه تکرار این جرم را داشته باشد، قاضی ممکن است مجازات شدیدتری در نظر بگیرد. همچنین در صورت ارتکاب همزمان تخلفات دیگر مانند سرعت غیرمجاز یا عبور از چراغ قرمز، مجازات تجمعی اعمال خواهد شد.
در صورتی که شخص به دلیل نداشتن گواهینامه مهارتی در رانندگی نداشته باشد و مرتکب قتل شود: قتل او نیز شبه عمد بوده اما این فرد این فرد علاوه بر پرداخت دیه کامل مقتول و تحمل حبس یا جزای نقدی، مطابق ماده ۷۱۴ و ۷۱۸ قانون مجازات اسلامی به بیش از دو سال حبس محکوم خواهد شد. همچنین دادگاه میتواند یک تا پنج سال راننده را از رانندگی یا تصدی هر گونه وسیله نقلیه محروم کند.
جریمه نداشتن گواهینامه موتور
افراد زیادی تصور میکنند نداشتن گواهینامه موتور تنها یک جریمه ساده دارد، اما در مقررات، رانندگی با موتور سیکلت بدون گواهینامه هم مشمول حکم کیفری است.
درصورت راندن موتور سیکلت بدون گواهینامه، پلیس علاوهبر اعمال جریمه نقدی، موتورسیکلت را توقیف میکند و موضوع به مرجع قضایی ارجاع داده خواهد شد.
از آنجا که بسیاری از موتورسواران از بیمه شخص ثالث موتور استفاده میکنند، باید بدانند که نداشتن گواهینامه در هنگام حادثه میتواند باعث محرومیت از پوشش بیمهای شود و یا شرکت بیمه پس از پرداخت خسارت، مبلغ را از راننده فاقد گواهینامه پس بگیرد.
جریمه همراه نداشتن گواهینامه رانندگی
در این حالت، فرد گواهینامه دارد اما آن را همراه خود ندارد. این موضوع با نداشتن گواهینامه تفاوت اساسی دارد. اگر گواهینامه خود را بههمراه نداشته باشید، صرفا مرتکب تخلف شدهاید که کاملا با جرم کیفری متفاوت خواهد بود. در این شرایط پلیس جریمهای معین صادر میکند و در بعضی موارد تا ارائه گواهینامه، خودرو توقیف موقت خواهد شد.
تفاوت مهم این است که در صورت تصادف، چون گواهینامه معتبر دارید، از نظر قانونی مرتکب جرم رانندگی بدون صلاحیت نشدهاید و میتواند از پوشش بیمهای استفاده کنید.
مجازات تصادف بدون گواهینامه
اگر بدون داشتن گواهینامه تصادف کنید، مجازات حتی از این مسئله هم سنگینتر خواهد بود. زیرا قانونگذار چنین فردی را فاقد صلاحیت رانندگی میداند و رفتار او نوعی بیاحتیاطی آشکار به حساب میآید.
در این شرایط، علاوه بر مجازات حبس و جزای نقدی مربوط به جرم اصلی، موظف به جبران تمام خسارات وارده بدون پوشش بیمهای خواهید بود.
در صورت وجود خسارت جانی، پرونده در سطح دادگاه کیفری رسیدگی میشود و علاوه بر مجازات، مسئولیت پرداخت دیه نیز به راننده تحمیل خواهد شد و بیمه شخص ثالث آن را جبران نخواهد کرد.
بیشتر بخوانید:
تاثیر رضایت و عدم رضایت شاکی در تصادف بدون گواهینامه
در تصادفاتی که راننده فاقد گواهینامه باشد، ممکن است رضایت شاکی باعث تخفیف در مجازات شود، اما موجب مختومه شدن پرونده نخواهد شد.
مجازات رانندگی بدون گواهینامه افراد زیر ۱۸ سال
رانندگی افراد زیر ۱۸ سال یکی از جدیترین موارد نقض قوانین رانندگی محسوب میشود؛ زیرا قانونگذار سن ۱۸ سال را حداقل سن لازم برای احراز صلاحیت و دریافت گواهینامه تعیین کرده است. بنابراین هرگونه رانندگی پیش از این سن، نه نوعی تخلف، بلکه جرمی کیفری محسوب میشود.
برای افراد زیر ۱۸ سال، به دلیل اینکه مطابق قانون مسئولیت کیفری کامل ندارند، پرونده در دادگاه اطفال و نوجوانان بررسی میشود.
قاضی در این شرایط ممکن است بسته به پرونده، مجازاتهایی مانند تذکر کتبی با اخذ تعهد، حضور در کلاسهای آموزشی، انجام خدمات عمومی یا نگهداری در کانون اصلاح و تربیت صادر کند.
در عین حال مسئولیت مدنی و مالی ناشی از رانندگی این افراد بر عهده والدین یا ولی قانونی آنها است. یعنی اگر نوجوان کمسن در حین رانندگی بدون گواهینامه موجب خسارت شود، پرداخت خسارت توسط والدین یا سرپرست انجام میشود و شرکت بیمه نیز حق دارد پس از پرداخت اولیه، به اولیا مراجعه کند.
این موضوع بهویژه در وقوع تصادفات سنگین یا حتی خسارتهای جانی، بار مالی بسیار بزرگی برای خانواده ایجاد میکند و از نظر قانونی یکی از موارد جدی بیمبالاتی والدین محسوب میشود.
مجازات راننده خاطی بدون گواهینامه در تصادف منجر به فوت
در تصادفاتی که به فوت منجر میشوند، اگر راننده فاقد گواهینامه باشد، پرونده وارد مرحله کیفری سنگین میشود. از نگاه قانون، رانندگی بدون گواهینامه در این شرایط نوعی بیاحتیاطی فاحش است و باعث تشدید مجازات میشود.
در چنین مواردی، علاوه براینکه مسئله، قتل غیرعمد ناشی از بیاحتیاطی در رانندگی محسوب میشود، جرم رانندگی بدون گواهینامه نیز بهصورت همزمان مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت و در پرونده اضافه خواهد شد. مجازات این جرم شامل موارد زیر است:
- حبس تعزیری برای قتل غیرعمد طبق ماده ۷۱۴ قانون مجازات اسلامی
- جزای نقدی یا حبس اضافی برای رانندگی بدون گواهینامه بر اساس ماده ۷۲۳
- پرداخت کامل دیه متوفی، که پس از پرداخت اولیه توسط بیمه (از راننده فاقد گواهینامه بازپسگیری میشود)
- امکان توقیف خودرو و محدودیتهای قضایی مانند ممنوعالخروجی
در مواردی مانند سرعت بالا، سبقت غیرمجاز، مصرف الکل یا مواد که بیاحتیاطی شدید محسوب میشود، قاضی میتواند مجازات را تشدید کند و حتی به حداکثر میزان قانونی برساند.
از نظر بیمهای هم وضعیت بسیار پیچیدهتر میشود. شرکت بیمه موظف است دیه را به خانواده متوفی پرداخت کند؛ اما به دلیل نداشتن گواهینامه، همه مبالغ را از راننده خاطی مطالبه خواهد کرد. به همین دلیل در این وضعیت راننده یا خانواده او با بدهیهای بسیار سنگین مواجه شوند و عملا هیچ پوشش حمایتی واقعی از آنها به عمل نخواهد آمد.
آیا رانندگی بدون گواهینامه در تصادفی که منجر به مرگ شود، قتل عمد است؟
همانطور که اشاره کردیم رانندگی بدون داشتن گواهینامه مجازاتی مانند حبس و جریمه نقدی را برای رانندگان در پی خواهد داشت اما چنانچه تصادف منجر به فوت شود قتل عمد محسوب نمیشود.
اهمیت بیمه شخص ثالث در تصادف
خرید بیمه شخص ثالث برای تمام مالکان خودرو اجباری است و راننده موظف است این بیمهنامه را داشته باشد. برای خرید آنلاین بیمه شخص ثالث میتوانید با مراجعه به سایت بیمه بازار و بررسی پوششها و تعرفه شرکتهای بیمه، بیمهنامه موردنظر خود را خریداری کنید. کارشناسان بیمه بازار در کلیه مراحل خرید بیمه در کنار شما خواهند بود.
سوالات متداول
آیا رانندگی بدون داشتن گواهینامه مجازات زندان دارد؟
چنانچه راننده فاقد گواهینامه باشد، برای بار اول به ۱ ماه حبس و مبلغ یک میلیون ریال و در صورتی مجدد مرتکب جرم شود به ۲ تا ۶ ماه حبس محکوم خواهد شد.
آیا حکم رانندهای که گواهینامه خود را تمدید نکرده، با حکم راننده فاقد گواهینامه یکی است؟
خیر. عدم تمدید گواهینامه تنها جریمه نقدی دارد در حالی که مجازات رانندگی بدون گواهینامه علاوهبر جریمه نقدی حبس نیز در پی خواهد داشت
