سرقت چهار تابلوی نقاشی از موزه رنوار در جنوب فرانسه، بار دیگر موضوع امنیت موزه‌ها و بیمه آثار هنری را مطرح کرده است. ارزش مجموع آثار هدف قرارگرفته حدود ۹ میلیون یورو برآورد شده؛ دو تابلو در محوطه موزه پیدا شده‌اند، اما دو اثر دیگر همچنان مفقودند.
این سرقت بامداد ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در موزه رنوار واقع در شهر کانی سور مر در ساحل جنوبی فرانسه انجام شد. سارقان با بریدن حصار باغ و ورود از پنجره طبقه همکف، چهار اثر پیر آگوست رنوار را از قاب‌هایشان جدا کردند.
عملیات سرقت کمتر از پنج دقیقه طول کشید. با فعال‌شدن سامانه هشدار، نیروهای پلیس به محل اعزام شدند و سارقان هنگام فرار دو تابلو را در باغ موزه رها کردند.
کدام تابلوهای رنوار هنوز پیدا نشده‌اند؟
دو اثر «پرتره مادام کولونا رومانو» و «زن جوان کنار چاه» همچنان در اختیار سارقان قرار دارند. این تابلوها متعلق به موزه اورسی پاریس بودند و به موزه رنوار امانت داده شده بودند.
دو اثر دیگر با نام‌های «کوکو در حال مطالعه» و «پرتره مادام استفان پیشون» در محوطه باغ پیدا شدند. بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد آسیب واردشده به این آثار محدود بوده است، هرچند ممکن است قاب یکی از تابلوها به مرمت نیاز داشته باشد.
مقام‌های فرانسوی پرونده‌ای با عنوان سرقت سازمان‌یافته تشکیل داده‌اند. دفتر مرکزی مبارزه با قاچاق اموال فرهنگی فرانسه نیز در تحقیقات مشارکت دارد.
ارزش چهار اثر حدود ۹ میلیون یورو اعلام شده است؛ با این حال، مسئولان موزه تأکید کرده‌اند که ارزش فرهنگی آن‌ها را نمی‌توان فقط براساس قیمت بازار تعیین کرد.
آیا تابلوهای سرقت‌شده رنوار بیمه بودند؟
تا زمان انتشار این گزارش، موزه اورسی، موزه رنوار و مقام‌های محلی جزئیاتی درباره شرکت بیمه‌گر، سقف تعهدات یا نوع پوشش آثار منتشر نکرده‌اند. بنابراین نمی‌توان با اطمینان گفت خسارت این سرقت از محل بیمه تجاری پرداخت خواهد شد.
تابلوهای مفقودشده متعلق به موزه اورسی و در قالب امانت در موزه رنوار نگهداری می‌شدند. در چنین مواردی، قرارداد امانت معمولاً مسئولیت نگهداری، ارزش توافق‌شده آثار، شرایط امنیتی و نحوه جبران خسارت را مشخص می‌کند.
پوشش می‌تواند از طریق بیمه‌نامه تجاری آثار هنری، تضمین دولتی یا پذیرش مستقیم ریسک از سوی نهاد مالک فراهم شده باشد. جزئیات قرارداد امانت این آثار در دسترس عمومی قرار نگرفته است.
بیمه آثار هنری چه خسارت‌هایی را پوشش می‌دهد؟
بیمه آثار هنری معمولاً برای پوشش سرقت، مفقودی، آتش‌سوزی و آسیب فیزیکی به تابلو، مجسمه و سایر اشیای ارزشمند صادر می‌شود.
هزینه مرمت، کاهش ارزش اثر پس از آسیب و خسارت هنگام جابه‌جایی یا برگزاری نمایشگاه نیز می‌تواند در بیمه‌نامه قرار گیرد. میزان غرامت به ارزش توافق‌شده اثر، شرایط نگهداری و استثناهای قرارداد بستگی دارد.
در پوشش موسوم به «میخ تا میخ»، مسئولیت بیمه‌گر از زمان برداشتن اثر از محل اولیه آغاز می‌شود و حمل‌ونقل، نصب، مدت نمایش و بازگشت آن را در بر می‌گیرد. این پوشش بیشتر برای نمایشگاه‌ها و امانت‌دادن آثار میان موزه‌ها استفاده می‌شود.
جنگ، مصادره دولتی، فرسودگی طبیعی، نگهداری نامناسب و تغییرات تدریجی رنگ یا مواد اثر از استثناهای رایج بیمه هنر هستند.
چرا بعضی موزه‌ها آثار خود را بیمه نمی‌کنند؟
ارزش بالای مجموعه‌های دائمی باعث می‌شود خرید بیمه تجاری برای تمام آثار یک موزه بسیار پرهزینه باشد. به همین دلیل، برخی موزه‌های دولتی خسارت مجموعه‌های دائمی را مستقیماً می‌پذیرند یا از تضمین دولتی استفاده می‌کنند.
بیمه تجاری بیشتر هنگام جابه‌جایی آثار، برگزاری نمایشگاه یا امانت‌دادن تابلوها مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ زیرا احتمال آسیب و سرقت در این مراحل افزایش پیدا می‌کند.
این مسئله پیش‌تر نیز پس از سرقت آثاری از رنوار، سزان و ماتیس در ایتالیا مطرح شد. ارزش آن آثار حدود ۱۰ میلیون دلار بود، اما منابع بازار اعلام کردند احتمالاً پوشش بیمه تجاری نداشتند. جواهرات تاریخی سرقت‌شده از موزه لوور نیز تحت پوشش بیمه تجاری قرار نداشتند.
سرقت رنوارها چه اثری بر بیمه موزه‌ها دارد؟
سرقت اخیر احتمالاً ارزیابی شرایط امنیتی موزه‌های کوچک‌تر را سخت‌گیرانه‌تر می‌کند. بیمه‌گران پیش از پذیرش ریسک، وضعیت دوربین‌ها، سامانه هشدار، شیشه‌ها و قاب‌های حفاظتی، کنترل ورودی‌ها و زمان واکنش نیروهای امنیتی را بررسی می‌کنند.
در موزه رنوار، پلیس حدود پنج دقیقه پس از فعال‌شدن هشدار به محل رسید؛ با این حال سارقان توانستند با دو تابلو فرار کنند. این اتفاق نشان می‌دهد وجود سیستم هشدار به‌تنهایی برای جلوگیری از سرقت آثار ارزشمند کافی نیست.
افزایش سرقت از موزه‌های اروپایی می‌تواند به بالا رفتن حق‌بیمه، افزایش فرانشیز، محدودشدن سقف پوشش و تعیین الزامات امنیتی سخت‌گیرانه‌تر منجر شود. برای موزه‌هایی که توان پرداخت هزینه‌های جدید را ندارند، انتقال بخشی از ریسک به دولت یا محدودکردن امانت آثار ارزشمند ممکن است تنها گزینه باقی‌مانده باشد.