آیین‌نامه شماره ۱۱۰ – نحوه محاسبه و نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه

تاریخ ابلاغ ۱۶/۰۶/۱۴۰۴

شورای عالی بیمه در اجرای بند «۵» ماده (۱۷) و با توجـه بـه مواد (۴۰) و (۵۹) قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه‌گری آیین‌نامه نحوه محاسبه و نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه را بازنگری و به شرح زیر به عنوان آیین‌نامه شماره ۱۱۰ مشتمل بر دوازده ماده و یک تبصره و دستورالعمل پیوست تصویب نمود:

فصل اول – تعاریف و اصطلاحات
ماده ۱- در این آیین‌نامه عبارات و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار رفته است:
۱- بیمه مرکزی: بیمه مرکزی جا ایران.
۲- موسسه بیمه: بیمه‌ایران و هر موسسه بیمه مختلط تخصصی زندگی تخصصی غیرزندگی و اتکایی دارای پروانه فعالیت از بیمه مرکزی ج.ا. ایران.
۳- توانگری مالی: توانایی مالی موسسه بیمه برای پوشش ریسک‌های پذیرفته شده خود است.
۴- ریسک بیمه‌گری: ریسک‌هایی که موسسه بیمه به دلیل صدور بیمه‌نامه و قبولی اتکایی با آن مواجه است.
۵- ریسک بازار: ریسک‌هایی که موسسه بیمه به دلیل نوسانات قیمت دارایی‌ها (از قبیل سهام اوراق مالی ارز املاک و مستغلات یا عدم تطابق دارایی‌ها با سررسید بدهی‌ها با آن مواجه است).
۶- ریسک اعتبار: ریسک‌هایی که موسسه بیمه به دلیل احتمال عدم انجام تعهدات مالی توسط طرف های معامله خود با آن مواجه است و شامل ریسک طرف تجاری و ریسک مطالبات است.
۶-۱- ریسک طرف تجاری بیمه‌گران اتکایی و مستقیم این ریسک ناشی از نکول طرف های تجاری مربوط به عدم ایفای تعهدات اتکایی یا مستقیم کنسرسیوم و بیمه مشترک در صورت بروز خسارت بیمه است.
۶-۲- ریسک مطالبات ریسک ناشی از عدم انجام تعهدات سایر بدهکاران موسسه بیمه اعم از بیمه‌گذاران نمایندگان بیمه و سایر بدهکاران موسسه بیمه است.
۷- ریسک عملیاتی: ریسک احتمال بروز زیان که ناشی از نقصان چهار عنصر منابع انسانی سیستم ها و فرآیندهای داخلی کسب و کار و یا ناشی از رویدادهای خارج از موسسه بیمه باشد.
۸- دستورالعمل: دستورالعمل محاسبه نسبت توانگری مالی موسسات بیمه که پیوست این آیین‌نامه است.
۹- سرمایه موجود: مجموع سرمایه طبقه اول و دوم موسسه بیمه پس از اعمال اضافات و کسورات که لازم است به شرح دستورالعمل محاسبه شود.
۱۰ – ریسک نما: متغیرهای مالی که ریسک‌های تعریف شده در ماده (۱) این آیین‌نامه را برای مؤسسه بیمه نمایندگی می‌کنند.
۱۱- ضریب ریسک نهایی بیمه‌گری: میانگین وزنی ضریب ریسک بیمه‌گری صنعت و ضریب ریسک بیمه‌گری موسسه بیمه که با اعمال ضریب باورمندی محاسبه می‌شود.
۱۲- ضریب ریسک بیمه‌گری صنعت: ضریب ریسک بیمه‌گری که در ارتباط با هر یک از ریسک نماها در سطح صنعت بیمه تعیین می‌شود
۱۳- ضریب ریسک بیمه‌گری موسسه: ضریب ریسک هر یک از ریسک نماهای بیمه‌گری که با توجه به پارامترهای محاسبه ریسک در سطح موسسه بیمه تعیین می‌شود.
۱۴- ضریب باورمندی: وزنی است که میزان اهمیت اثرگذاری ضریب ریسک را متناسب با میزان بلوغ سابقه فعالیت موسسه بیمه تعیین می کند.
۱۵- پارامترهای محاسبه ریسک: پارامترهایی که بیمه مرکزی در اختیار موسسات بیمه قرار داده تا این موسسات بتوانند ضرایب ریسک بیمه‌گری را بر اساس صورت های مالی خود محاسبه نمایند.
۱۶- سرمایه الزامی: حداقل سرمایه‌ای که موسسه بیمه باید برای پوشش ریسک‌هایی که در معرض آن است در اختیار داشته باشد.
۱۷- نسبت توانگری مالی: نسبتی است که مقدار توانگری مالی مؤسسه بیمه را اندازه می‌گیرد.

فصل دوم نحوه محاسبه نسبت توانگری مالی
ماده ۲- نسبت توانگری مالی طبق فرمول زیر محاسبه می شود:
نسبت توانگری مالی= (موجود سرمایه مبلغ )/(الزامی سرمایه مبلغ )×۱۰۰
موسسه بیمه موظف است مبلغ سرمایه الزامی و مبلغ سرمایه موجود خود را طبق دستورالعمل محاسبه نماید.

ماده ۳- هیئت‌عامل بیمه مرکزی می‌تواند ضرایب ریسک پارامترهای محاسبه ریسک و ضریب باورمندی موضوع دستور العمل را حسب ضرورت اصلاح و ضرایب جدید را به موسسه بیمه ابلاغ نماید.

ماده ۴- موسسه بیمه موظف است نسبت توانگری مالی خود را بصورت سالانه طبق دستورالعمل محاسبه و گزارش تفصیلی محاسبات آن را پس از حسابرسی صورت‌های مالی با تایید محاسب فنی رسمی بیمه موسسه و هیئت مدیره با امضای مدیر عامل موسسه بیمه به همراه اظهارنظر کمیته مدیریت ریسک، حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالی جهت تایید به بیمه مرکزی ارسال نماید. بیمه مرکزی ظرف مدت دو ماه مراتب تایید یا عدم تایید خود را به موسسه بیمه ذی‌ربط اعلام می‌نماید.
تبصره- موسسه بیمه موظف است در صورت اعلام بیمه مرکزی نسبت توانگری مالی خود را برای سایر مقاطع زمانی محاسبه و به بیمه مرکزی ارائه نماید.

فصل سوم: نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه
ماده ۵ – سطوح نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه به شرح ۵ سطح زیر تعیین می‌شوند:
سطح ۱: عدم مداخله مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر یا بیش از ۱۳۰ درصد است.
سطح ۲: برنامه ریزی شرکت مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر یا بیش از ۹۰ درصد و کمتر از۱۳۰ درصد است.
سطح ۳: برنامه ریزی نظارتی مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر یا بیش از ۷۰ درصد و کمتر از ۹۰ درصد است.
سطح ۴: کنترل مجاز مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر یا بیش از ۵۰ درصد و کمتر از ۷۰درصد است.
سطح ۵: کنترل اجباری مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه کمتر از ۵۰ درصد است.

ماده ۶- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه در سطح ۲ باشد، موسسه بیمه موظف است برنامه اقدامات موثر طبق یک جدول زمانی مشخص جهت افزایش سرمایه از محل آورده نقدی کاهش پرتفوی حق بیمه و بهبود عملیات واگذاری اتکایی را به بیمه مرکزی ارائه نماید به نحوی که نسبت توانگری مالی موسسه حداکثر تا یک سال بعد به سطح ۱ ارتقا یابد.

ماده ۷- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه در سطح ۳ باشد، مؤسسه باید برنامه اقدامات موثر طبق یک جدول زمانی مشخص در جهت افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و اصلاح ساختار پر تفوی حق بیمه دارایی ها و فرآیندها را به بیمه مرکزی ارائه نماید و تا قبل از تحقق این برنامه باید به تشخیص بیمه مرکزی اقدامات زیر را انجام دهد:
۱- کاهش پرتفوی حق بیمه یا نرخ رشد آن.
۲- محدود نمودن جذب نماینده.
۳- واگذاری اتکایی.
۴- کاهش هزینه‌های اجتناب‌پذیر.
۵- استعلام نرخ و شرایط بیمه‌نامه‌ها از بیمه مرکزی قبل از صدور بیمه‌نامه حسب مورد.
۶- تغییر در ساختار دارایی‌ها جهت افزایش نقدشوندگی آن‌ها.

ماده ۸- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه در سطح ۴ باشد، موسسه بیمه موظف است برنامه اقدام سریع در جهت افزایش سرمایه از محل آورده نقدی به بیمه مرکزی ارائه نماید و تا قبل از تحقق این برنامه باید به تشخیص بیمه مرکزی اقدامات زیر را انجام دهد:
۱- کاهش سریع پرتفوی حق بیمه یا نرخ رشد آن.
۲- محدود نمودن سریع جذب نماینده.
۳- واگذاری سریع اتکایی.
۴- کاهش سریع هزینه‌های اجتناب پذیر.
۵- استعلام نرخ و شرایط بیمه‌نامه‌ها از بیمه مرکزی قبل از صدور بیمه‌نامه حسب مورد.
۶- تغییر در ساختار دارایی‌ها جهت افزایش نقدشوندگی آن‌ها.

ماده ۹- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه در سطح ۵ باشد، بیمه مرکزی علاوه بر موارد مندرج در ماده (۸) یکی از اقدامات ذیل را انجام خواهد داد:
۱ -ارائه پیشنهاد تعلیق پروانه فعالیت موسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمه‌ای به شورای عالی بیمه.
۲- سلب صلاحیت مدیرعامل و یک یا اقلیت اعضای هیئت‌مدیره موسسه بیمه.
۳- سلب صلاحیت اکثریت اعضای هیئت‌مدیره و ارائه پیشنهاد انتصاب فرد واجد شرایط دارای کلیه اختیارات هیئت‌مدیره به عنوان سرپرست موسسه بیمه جهت تایید در شورای عالی بیمه.
۴- ارائه پیشنهاد ابطال پروانه فعالیت موسسه در یک یا چند رشته بیمه‌ای به شورای عالی بیمه.

فصل چهارم ضمانت اجرا
ماده ۱۰- در صورت ارائه ناقص داده ها و اطلاعات محاسبه نسبت توانگری مالی عدم رعایت مهلت های مقرر در این آیین‌نامه خودداری از محاسبه و ارسال گزارش تفصیلی نسبت توانگری مالی انجام محاسبات بر مبنای اطلاعات غیرواقعی و غیر معتبر و عدم اجرای برنامه‌های موضوع مواد؛ (۶)، (۷) و (۸) و دیگر الزامات این آیین‌نامه توسط هر یک از موسسات بیمه، بیمه مرکزی به تناسب یک یا چند اقدام زیر را انجام می دهد:
۱ – تذکر کتبی به مدیر عامل و یا هیئت‌مدیره موسسه بیمه.
۲- اخطار کتبی به مدیر عامل و یا هیئت‌مدیره موسسه بیمه.
۳- ممنوعیت پرداخت پاداش به هیئت‌مدیره و مدیران.
۴- ممنوعیت پرداخت سود سهامداران مازاد بر حداقل نصاب تعیین شده در قانون تجارت.
۵- ممنوعیت توزیع مشارکت در منافع به نمایندگان.
۶- ممانعت از فروش اقساطی.
۷- ممنوعیت سرمایه‌گذاری در گزینه‌های خاص به تشخیص بیمه مرکزی.
۸- ممانعت از توسعه فعالیت‌های بیمه‌ای در رشته‌های جدید.
۹- سلب صلاحیت مدیرعامل و یا هیئت مدیره موسسه بیمه.
۱۰ -تعلیق پروانه فعالیت موسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمه‌ای با تایید شورای عالی بیمه.
۱۱- ابطال پروانه فعالیت موسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمه‌ای با تایید شورای عالی بیمه و تصویب مجمع عمومی بیمه مرکزی.

ماده ۱۱- بیمه مرکزی موظف است گزارش عملکرد سالانه این آیین‌نامه توسط هر یک از موسسات بیمه را تهیه و حداکثر تا پایان مهر ماه هر سال به شورای عالی بیمه ارائه نماید.

ماده ۱۲- این آیین‌نامه جایگزین آیین‌نامه شماره ۶۹ و اصلاحات بعدی آن خواهد شد.