مصوب ۲۶/۱۱/۱۳۹۰
شورای عالی بیمه در اجرای بند ۵ ماده ۱۷ و با توجه به مواد ۴۰ و ۵۹ قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمهگری و در اجرای ماده ۱۱۴ قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۴-۱۳۹۰)، در جلسه مورخ ۲۶/۱۱/۱۳۹۰ آییننامه نحوه محاسبه و نظارت بر توانگری مالی مؤسسات بیمه را در ۱۵ ماده و دو تبصره به شرح زیر تصویب نمود:
فصل اول: تعاریف
ماده ۱- در این آییننامه، عبارات و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار رفته است:
-توانگری مالی: توانایی مالی مؤسسه بیمه برای پوشش ریسکهای پذیرفته شده خود است.
-ریسک بیمهگری: ریسکهایی که مؤسسه بیمه به دلیل صدور بیمه نامه و قبولی اتکایی با آن مواجه است.
-ریسک بازار: ریسکهایی که مؤسسه بیمه به دلیل نوسان قیمت در بازار با آن مواجه است.
-ریسک اعتبار: ریسکهایی که مؤسسه بیمه به دلیل احتمال عدم انجام تعهدات مالی توسط طرفهای معامله خود با آن مواجه است.
-ریسک نقدینگی: ریسکهایی که مؤسسه بیمه به دلیل عدم کفایت داراییهای جاری جهت ایفای تعهداتش با آن مواجه است.
-داراییهای قابل قبول: شامل داراییهای مؤسسه بیمه بر اساس صورتهای مالی مصوب بجز داراییهای نامشهود آن از قبیل سرقفلی، حق امتیاز، حق اختراع و علامت تجاری است.
-داراییهای جاری: شامل مجموع موجودی نقد، سرمایهگذاریهای کوتاهمدت، مطالبات از بیمهگذاران و نمایندگان، مطالبات از بیمهگران و بیمهگران اتکایی، سایر حسابها و اسناد دریافتنی (اسناد دارای حداکثر ۲ سال سررسید)، سهم بیمهگران اتکایی از ذخایر فنی میباشد. همچنین سپرده بانکی و اوراق مشارکت ذیل سرمایهگذاریهای بلند مدت نیز جزء داراییهای جاری محسوب می شوند.
-بدهیهای جاری: شامل مجموع بدهی به بیمهگذاران و نمایندگان، بدهی به بیمهگران و بیمهگران اتکایی، سایر حسابها و اسناد پرداختنی و همچنین ذخیره خسارت معوق میباشد.
-ارزش مطالبات از داخل کشور: شامل مجموع مطالبات از بیمهگذاران و نمایندگان، مطالبات از بیمهگران و بیمهگران اتکایی، سایر حسابها و اسناد دریافتنی و مطالبات بلندمدت میباشد.
-سرمایه موجود: شامل داراییهای قابل قبول به اضافه مازاد ارزش روز نسبت به ارزش دفتری داراییها منهای بدهیهای مؤسسه بیمه است.
-ریسکنما (Exposure): متغیرهای مالی که ریسکهای تعریف شده در بندهای ۲ تا ۵ ماده ۱ این آییننامه را برای مؤسسه بیمه نمایندگی میکنند.
-ضریب ریسک (Risk factor): نرخ ریسک را در ارتباط با هر یک از ریسکنماها تعیین میکند.
سرمایه الزامی: حداقل سرمایهای که مؤسسه بیمه باید برای پوشش ریسکهایی که در معرض آن است در اختیار داشته باشد.
-نسبت توانگری مالی (Solvency Margin Ratio: SMR): نسبتی که مقدار توانگری مالی مؤسسه بیمه را اندازه میگیرد و از تقسیم مبلغ سرمایه موجود بر مبلغ سرمایه الزامی بدست میآید.
-برنامه ترمیم وضعیت مالی: برنامه مالی که مؤسسه بیمه در صورتیکه نسبت توانگری مالی آن از سطحی که در این آییننامه مشخص میشود پایینتر بیاید ملزم میشود برای ترمیم وضعیت و ساختار مالی خود تهیه و به بیمه مرکزی ارائه نماید.
-برنامه افزایش سرمایه: برنامه مالی که مؤسسه بیمه در صورتی که نسبت توانگری مالی آن از سطحی که در این آییننامه مشخص میشود پایین تر بیاید ملزم میشود برای افزایش سرمایه خود تهیه و به بیمه مرکزی ارائه دهد.
فصل دوم: نحوه محاسبه سرمایه موجود، سرمایه الزامی و نسبت توانگری مالی
ماده ۲- مؤسسات بیمه موظفند مبلغ سرمایه موجود خود را از طریق جمع ارزش داراییهای قابل قبول به اضافه مازاد ارزش روز نسبت به ارزش دفتری داراییهای ثابت منهای بدهیهای مؤسسه بیمه طبق جدول ۱ پیوست ۱ محاسبه کنند.
تبصره – ارزش روز دارایی های ثابت مؤسسه بیمه باید طبق نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین و در محاسبات مربوط به مبلغ سرمایه موجود لحاظ گردد.
ماده ۳- مؤسسات بیمه موظفند مبلغ سرمایه الزامی خود را طبق فرمول زیر و با استفاده از جداول ۲ تا ۵ پیوست ۲ محاسبه کنند:
ماده ۴- نسبت توانگری مالی (SMR) طبق فرمول زیر محاسبه میگردد:
ماده ۵- بیمه مرکزی ضرایب ریسک موضوع جداول پیوست ۲ تا ۵ این آییننامه را هر ۲ سال یکبار اصلاح و ضرایب جدید را به مؤسسات بیمه ابلاغ مینماید.
ماده ۶- مؤسسات بیمه موظفند نسبت توانگری مالی خود را بصورت سالانه محاسبه و گزارش تفصیلی محاسبات آن را پس از حسابرسی صورتهای مالی با تایید در هیاتمدیره با امضای مدیرعامل مؤسسه بیمه به همراه اظهار نظر حسابرس مؤسسه حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالی به بیمه مرکزی جهت تایید ارسال نمایند. بیمه مرکزی ظرف مدت ۲ ماه مراتب تایید یا عدم تایید خود را به مؤسسه ذیربط اعلام مینماید.
تبصره – مؤسسات بیمه موظفند در صورت اعلام بیمه مرکزی نسبت توانگری مالی خود را برای دورههای زمانی کمتر از یک سال محاسبه و به بیمه مرکزی ارائه نمایند.
فصل سوم – نظارت بر توانگری مالی مؤسسات بیمه
ماده ۷- سطوح نظارت بر توانگری مالی مؤسسات بیمه به شرح ۵ سطح زیر تعیین میشوند:
سطح ۱: مقدار نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه برابر با ۱۰۰ درصد و بیشتر میباشد.
سطح ۲: مقدار نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه برابر با یا بیش از ۷۰ درصد و کمتر از ۱۰۰ درصد میباشد.
سطح ۳: مقدار نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه برابر با یا بیش از ۵۰ درصد و کمتر از ۷۰ درصد میباشد.
سطح ۴: مقدار نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه برابر با یا بیش از ۱۰ درصد و کمتر از ۵۰ درصد میباشد.
سطح ۵: مقدار نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه کمتر از ۱۰ درصد میباشد.
ماده ۸- چنانچه نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه حسب نظر بیمه مرکزی در سطح ۲ باشد، مؤسسه موظف است برنامه ترمیم وضعیت مالی خود را برای ۳ سال مالی آتی (به تفکیک سالانه) تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مرکزی ارائه دهد. در این برنامه مؤسسه بیمه باید نشان دهد که چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۳ سال حداقل تا سطح ۱ ارتقاء خواهد داد. برنامه ترمیم وضعیت مالی مؤسسه بیمه حداقل شامل مواردی به شرح ذیل خواهد بود:
۱- صورت برآورد تفصیلی درآمدها و هزینهها،
۲- ترازنامه و سود و زیان پیشبینی شده،
۳- نحوه تامین منابع مالی قابل دسترس جهت پرداخت معوقات و بدهیها با اولویت بیمهگزاران،
۴- زمانبندی و اولویتبندی پرداخت معوقات و بدهیها به تفکیک بدهی به بیمهگزاران و سایر بستانکاران با رعایت قوانین و مقررات مربوط،
۵- روش و نحوه محاسبه ذخایر فنی،
۶- سیاستهای کلی مؤسسه بیمه در مورد بیمه اتکایی،
۷- سیاست پرداخت سود به سهامداران با رعایت قوانین و مقررات مربوط،
۸- نحوه کاهش ریسک (بویژه ریسکهای بیمهگری، اعتبار، نقدینگی و بازار)،
۹- برنامهها و اقدامات جهت تقویت ساختار مالی و نقدینگی.
ماده ۹- چنانچه نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه حسب نظر بیمه مرکزی در سطح ۳ باشد، مؤسسه موظف است علاوه بر برنامه ترمیم وضعیت مالی، برنامه افزایش سرمایه خود را برای ۲ سال مالی آتی (به تفکیک سالانه) تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مرکزی ارائه دهد. در این برنامهها مؤسسه بیمه باید نشان دهد که چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۲ سال حداقل تا سطح ۲ ارتقاء خواهد داد. برنامه افزایش سرمایه مؤسسه بیمه حداقل شامل مواردی به شرح ذیل خواهد بود:
۱- صورت گردش وجوه و صورت حساب جامع سرمایه،
۲- روشها و منابع تامین سرمایه و هزینه و ریسک هر یک،
۳- مبالغ و مدت زمان تامین سرمایه،
۴- نحوه و موارد مصرف سرمایه،
۵- سیاست پرداخت پاداش به هیاتمدیره و مدیران.
ماده ۱۰- چنانچه نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه حسب نظر بیمه مرکزی در سطح ۴ باشد، مؤسسه موظف است برنامه ترمیم وضعیت مالی و برنامه افزایش سرمایه خود را برای سال مالی آتی تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مرکزی ارائه دهد. در این برنامهها مؤسسه بیمه باید نشان دهد که چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۱ سال حداقل تا سطح ۳ ارتقاء خواهد داد.
ماده ۱۱- بیمه مرکزی پس از دریافت برنامه ترمیم وضعیت مالی و برنامه افزایش سرمایه (موضوع مواد ۸، ۹، و ۱۰ این آییننامه)، ظرف مدت ۲ ماه آنها را رسیدگی و نتیجه را به مؤسسات بیمه برای اجرا اعلام مینماید. مؤسسه بیمه موظف است گزارش عملکرد برنامههای مذکور را هر ۳ ماه یکبار به بیمه مرکزی ارائه نماید.
ماده ۱۲- مؤسسه بیمهای که نسبت توانگری مالی آن طبق اعلام بیمه مرکزی در یکی از سطوح ۳ و ۴ باشد علاوه بر اقدامات مذکور در مواد ۸ تا ۱۱ این آییننامه بر حسب مورد، موظف است به نحوی که بیمه مرکزی تعیین میکند یک یا تعدادی از اقدامات زیر را فوراً به مرحله اجرا درآورد:
۱- از پرداخت پاداش به هیات مدیره و مدیران مؤسسه بیمه خودداری نماید،
۲- از توزیع بیش از ۱۰ درصد سود (سود قابل توزیع به سهامداران) خودداری نماید،
۳- هزینههای اداری و عمومی خود را کاهش دهد،
۴- از سرمایهگذاری درگزینههای معینی خودداری نموده یا بر مقدار آنها محدودیت اعمال نماید،
۵- روش محاسبه نرخ حق بیمه قراردادهای بیمهای که در آینده منعقد میشوند را اصلاح نماید،
۶- عملیات صدور بیمه در بخشی از شعب را کاهش دهد،
۷- فعالیتهای برخی از شعب خود را محدود نماید،
۸- عملیات صدور بیمه در شرکتهای تابعه را کاهش دهد،
۹- سهام یا دارایی شرکتهای تابعه را به فروش برساند،
۱۰-از توسعه فعالیتهای بیمهای در رشتههای جدید خودداری نماید،
۱۱- اعضای هیاتمدیره و مدیران خود را تغییر دهد.
ماده ۱۳- چنانچه نسبت توانگری مالی مؤسسه بیمه طبق اعلام بیمه مرکزی در سطح ۵ باشد، بیمه مرکزی مجاز است پروانه فعالیت مؤسسه بیمه را در یک یا چند رشته بیمهای تعلیق یا ابطال نماید.
فصل چهارم: ضمانت اجرا
ماده ۱۴- در صورت ارائه ناقص دادهها و اطلاعات نسبت توانگری مالی، عدم رعایت مهلتهای مقرر در این آییننامه، خودداری از محاسبه و ارسال گزارش تفصیلی نسبت توانگری مالی، انجام محاسبات بر مبنای اطلاعات غیرواقعی و غیرمعتبر و عدم اجرای برنامههای ترمیم وضعیت مالی و افزایش سرمایه توسط هر یک از مؤسسات بیمه، بیمه مرکزی به ترتیب هر یک از اقدامات زیر را انجام میدهد:
۱- تذکر به مدیر عامل و یا هیاتمدیره مؤسسه بیمه،
۲- اخطار کتبی به مدیر عامل و یا هیاتمدیره مؤسسه بیمه،
۳-اعلام سلب صلاحیت مدیر عامل و یا هیاتمدیره مؤسسه بیمه،
۴- تعلیق پروانه فعالیت مؤسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمه توسط بیمه مرکزی از سه ماه تا یکسال،
۵- ارائه پیشنهاد لغو پروانه فعالیت مؤسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمه با تایید شورای عالی بیمه و تصویب مجمع عمومی بیمه مرکزی.
ماده ۱۵- بیمه مرکزی موظف است گزارش عملکرد سالانه این آییننامه توسط هر یک از مؤسسات بیمه را تهیه و حداکثر تا پایان مهر ماه هر سال به شورای عالی بیمه ارائه نماید.
جدول شماره ۱- اقلام و نحوه محاسبه مبلغ سرمایه موجود مؤسسه بیمه
الف) داراییها
موجودی نقد
سرمایهگذاریهای کوتاه مدت
مطالبات از بیمهگذاران و نمایندگان
مطالبات از بیمهگران و بیمهگران اتکایی
سایر حسابها و اسناد دریافتنی
سهم بیمهگران اتکایی از ذخایر فنی
مطالبات بلند مدت
سرمایهگذاریهای بلند مدت
داراییهای ثابت مشهود
سایر داراییها (غیر از ملزومات و داراییهای نامشهود)
جمع
ب) بدهیها
بدهی به بیمهگذاران و نمایندگان
بدهی به بیمهگران و بیمهگران اتکایی
سایر حسابها و اسناد پرداختنی
ذخیره مالیات بر درآمد
سود سهام
ذخیره خسارت معوق
ذخیره ریسکهای منقضی نشده
سایر ذخایر فنی
حق بیمه سالهای آتی
ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان
سایر بدهیها
جمع
ج) مازاد ارزش روز نسبت به ارزش دفتری داراییهای ثابت
مازاد ارزش روز داراییهای ثابت
د) الف منهای ب به اضافه ج
سرمایه موجود
جدول شماره ۲- نحوه محاسبه کل ریسک بیمهگری (۱R)
نوع ریسک
رشته بیمه
(۱)
ریسکنما
(۲)
ضریب ریسک (٪)
(۳)
حاصل (۲)*(۱)
هر کدام که بزرگتر است
(۴)
مجذور(۳)
بیمهگری
(۱R)
آتشسوزی
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۱۷.۲
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۲۴.۵
باربری
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۱۲.۳
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۱۷.۵
حوادث
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۶۷.۸
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۹۶.۹
اتومبیل
حوادث سرنشین
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۲۵.۰
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۳۵.۸
بدنه
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۳۰.۹
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۴۴.۲
ثالث
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۱۱۲.۷
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۱۶۱. ۰
زندگی
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۱۱۶.۴
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۱۶۶.۳
درمان
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۸۱.۵
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۱۱۶.۵
بدنه کشتی
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۲۱۸.۱
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۳۱۱.۶
هواپیما
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۱۰۱.۷
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۱۴۵.۳
مهندسی
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۱۰۸.۸
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۱۵۵.۴
پول
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۲۹۲.۳
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۴۱۷.۶
سایر
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۶۸.۴
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۹۷.۷
حوادث طبیعی فاجعهآمیز
آتشسوزی
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۵۸.۰
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۸۴.۱
مهندسی
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۵.۱
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۷.۴
ثالث
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۱۶
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۲۳.۲
زندگی
حق بیمه عایدشده سهم نگهداری
۱۳
خسارت واقعشده سهم نگهداری
۱۸.۸
جمع ریسک رشتهها
∑
کل ریسک بیمهگری (۱R) = جذر جمع ریسک رشتهها
جدول شماره ۳- نحوه محاسبه کل ریسک بازار (۲R)
نوع ریسک
نوع دارایی
(۱)
ریسکنما
(۲)
ضریب ریسک (٪)
(۳)
حاصل (۲)*(۱)
(۴)
مجذور (۳)
ریسک بازار (۲R)
سهام
ارزش پرتفوی سهام
۲۸.۳
املاک و مستغلات
ارزش کل املاک و مستغلات
۲.۶
جمع ریسک انواع داراییها
∑
کل ریسک بازار (۲R) = جذر جمع ریسک انواع دارایی
جدول شماره ۴- نحوه محاسبه کل ریسک اعتبار (۳R)
نوع ریسک
نوع مطالبات
(۱)
ریسکنما
(۲)
ضریب ریسک (٪)
(۳)
حاصل (۲)*(۱)
(۴)
مجذور (۳)
ریسک اعتبار (۳R)
مطالبات از
خارج کشور
حق بیمه اتکایی اختیاری
۰.۱
مطالبات از
داخل کشور
ارزش مطالبات از داخل تا مبلغ ۵۰٪ حق بیمه
۰.۵
ارزش مطالبات از داخل مازاد بر ۵۰٪ تا ۱۰۰٪ مبلغ حق بیمه
۰.۷
ارزش مطالبات از داخل بیش از ۱۰۰٪ حق بیمه
۰.۹
جمع ریسک انواع اعتبار
∑
کل ریسک بازار (۳R)= جذر جمع ریسک انواع اعتبار
جدول شماره ۵- نحوه محاسبه کل ریسک نقدینگی (۴R)
نوع ریسک
(۱)
ریسکنما
(۲)
ضریب ریسک (٪)
(۳)
حاصل (۲)*(۱)
کل ریسک نقدینگی (۴R)
(داراییهای جاری – بدهیهای جاری)Max
۳۶.۱