طبق قانون جدید از اول دی ۱۴۰۳، بیمه شخص ثالث موظف است افت قیمت خودرو را هم بهعنوان بخشی از خسارت مالی پرداخت کند؛ البته فقط برای خودروهای زیر ۱۰ سال و با شرایط و سقفهای مشخص. در کنار آن، بعضی بیمههای بدنه هم در قالب پوشش اضافی افت قیمت را جبران میکنند. در ادامه، دقیق و بدون حاشیه، این شرایط را مرور میکنیم تا بدانید در عمل چه چیزی از بیمه میتوانید مطالبه کنید.
افت قیمت خودرو چیست؟
بعد از یک تصادف سنگین، حتی اگر خودرو کاملا تعمیر و از نظر فنی سالم شود، خریدار در بازار برای آن کمتر پول میدهد. اختلاف قیمت قبل از تصادف و بعد از تعمیر، همان افت قیمت است. شدت تصادف، قطعات آسیبدیده، سن و کارکرد ماشین و سابقه تصادفات قبلی، مهمترین عوامل تعیین این افت ارزش هستند.
دلایل موثر در افت قیمت وسیله نقلیه
دلایل افت قیمت خودرو عبارت هستند از:
- طول عمر خودرو
- آسبدیدگی شدید وارده به برخی قطعات مهم خودرو در تصادفات و تعویض و یا تعمیر آنها
- کارکرد (پیمایش) خودرو
- تعویض موتور، شاسی یا اطاق خودرو
افت قیمت به چه ماشینهایی تعلق میگیرد؟
مطابق دستورالعمل جدید بیمه مرکزی، افت قیمت شامل خودروهای تا ۱۰ سال ساخت میشود و کارشناسان رسمی بیمه مرکزی و دادگستری و همچنین کارشناسان شرکتهای بیمه موظفند مطابق این دستورالعمل افت قیمت خودروها را تعیین و پرداخت کنند.
عوامل موثر در تعیین افت (کسر) قیمت
عوامل موثر در تعیین افت (کسر) قیمت وسیله نقلیه از سوی کارشناس شامل موارد زیر است:
- ارزش عادله روز وسیله نقلیه
- میزان پیمایش ( کیلومتر کارکرد) با لحاظ مدل
- قسمتهای آسیب دیده فعلی
- آثار تصادفات قبلی و کیفیت بازسازی صورت گرفته
- شاخص های مندرج در دستورالعمل تعیین افت بیمه مرکزی شامل ضریب کارکرد یا مدل خودرو – ضریب آسیبدیدگی قطعات
نحوه محاسبه افت قیمت خودرو در تصادف
تعیین خسارت خودرو یک عامل مهم در خسارت است. با هماهنگیهای صورت گرفته بیمه مرکزی با پلیس راهور و کانون کارشناسان رسمی دادگستری و همچنین سندیکای بیمه گران، دستورالعمل و فرمول تعیین افت نهایی شد و در ۱۳ ماده و ۶ تبصره در تاریخ ۲/۸/۱۴۰۳ به تصویب شورای عالی بیمه رسید. این دستورالعمل را میتوانید در انتهای این مطلب دریافت کنید. حالا به برخی نکات مهم آن اشاره خواهیم کرد.
فرمول محاسبه افت قیمت سواری و سواری کار
فرمول محاسبه افت بر اساس دستورالعمل بیمه مرکزی عبارت است از:
افت قیمت = (ارزش خودرو × ضریب سن × ضریب تصادف) ÷ ۴۰۰
منظور از ارزش خودرو، قیمت واقعی و کارشناسی خودرو قبل از تصادف است، نه بعد از تعمیر. سقف این ارزش معمولاً معادل گرانترین خودروی متعارف بازار در همان رده است و برای خودروهای ارزانتر، عدد دقیق توسط کارشناس رسمی دادگستری، ارزیاب خسارت یا کارشناس شرکت بیمه تعیین میشود.
دو عامل دیگر در فرمول، یعنی ضریب سن و ضریب تصادف، از روی جدولهای مشخصی تعیین میشوند.
ضریب تصادف: جمع ضرایب مربوط به شدت آسیب وارد شده به قطعات هر وسیله نقلیه ناشی از حادثه موضوع این دستورالعمل که براساس جدول زیر تعیین میشود.
ردیف | نام قطعه | ضریب | ||
| خسارت شدید | خسارت متوسط | خسارت جزئی | ||
| ۱ | سقف | ۷ | ۵ | ۳ |
| ۲ | کلاف | ۴ | ۳ | ۲ |
| ۳ | ستون | ۴ | ۳ | ۲ |
| ۴ | درب موتور | ۴ | ۳ | ۲ |
| ۵ | سینی جلو | ۳ | ۲ | ۱ |
| ۶ | شاسی جلو | ۷ | ۵ | ۳ |
| ۷ | گلگیر جلو | ۳ | ۲ | ۱ |
| ۸ | درب جلو | ۳ | ۲ | ۱ |
| ۹ | درب عقب | ۳ | ۲ | ۱ |
| ۱۰ | رکاب | ۳ | ۲ | ۱ |
| ۱۱ | گلگیر عقب | ۵ | ۳ | ۲ |
| ۱۲ | درب صندوق | ۵ | ۳ | ۱ |
| ۱۳ | سینی عقب | ۳ | ۲ | ۱ |
| ۱۴ | سینی کف صندوق | ۵ | ۴ | ۲ |
| ۱۵ | شاسی عقب | ۶ | ۴ | ۲ |
| ۱۶ | کف اتاق | ۸ | ۶ | ۴ |
| ۱۷ | بلوکه سیلندر | ۳ | – | – |
جدول شماره ۱ (ضریب تصادف یا A)
در جدول شماره ۱ (ضریب تصادف یا A)، اگر شاسیهای جلو همزمان به صورت شدید آسیب ببیند (یعنی نیاز به تعویض و نقاشی داشته باشد) ضریب A = ۷ در نظر گرفته میشود.
ولی اگر شاسی جلو چپ بهصورت شدید آسیب ببیند A = ۳.۵ میشود. همین شرایط برای شاسیهای عقب و کلافها و ستونها در نظر گرفته میشود.
همچنین در جدول مذکور گلگیر جلو و درب هرکدام ضرایب ۱و ۲ و ۳ دارد. یعنی اگر در یک حادثه ۲ گلگیر جلو یا هر دو درب تعویض گردد ضریب تصادف برابر است با : A = ۳ + ۳ = ۶ . به خسارتهای وارده به قطعات خودرو به غیر از لوازم مندرج در جدول بالا مثل سپرها – جلوپنجره – شیشهها و … افت قیمت تعلق نمیگیرد.
ارزش وسیله نقلیه: در فرمول محاسباتی فوق، ارزش وسیله نقلیه حداکثر معادل گرانترین خودرو متعارف (وفق حکم مندرج در تبصره «۴» ماده (۸) قانون) است. در خصوص وسایل نقلیهای که ارزش آنها کمتر از مبلغ مذکور است، ارزش معاملاتی بلافاصله قبل از وقوع حادثه با نظر مؤسسه بیمه، ارزیاب مستقل خسارت بیمهای و کارشناسان رسمی دادگستری و قوه قضائیه لحاظ میشود.
ضریب سن: ضریبی که براساس سن وسیله نقلیه (تعداد سال سپری شده از سال ساخت) و طبق جدول زیر تعیین میشود:
ردیف | مدل | ضریب |
۱ | مدل سال | ۳ |
۲ | تا یک سال پایینتر از مدل سال | ۲/۹ |
۳ | تا دو سال پایینتر از مدل سال | ۲/۸ |
۴ | تا سه سال پایینتر از مدل سال | ۲/۷ |
۵ | تا چهار سال پایینتر از مدل سال | ۲/۶ |
۶ | تا پنج سال پایینتر از مدل سال | ۲/۵ |
۷ | تا شش سال پایینتر از مدل سال | ۲/۴ |
۸ | تا هفت سال پایینتر از مدل سال | ۲/۳ |
۹ | تا هشت سال پایینتر از مدل سال | ۲/۲ |
۱۰ | تا نه سال پایینتر از مدل سال | ۲/۱ |
۱۱ | تا ده سال پایینتر از مدل سال | ۲/۰۵ |
جدول شماره ۲ (ضریب سن یا M)
برخی نکات مهم در خصوص دستورالعمل جدید بیمه مرکزی در مورد نحوه محاسبه و پرداخت افت قیمت
۱- تعریف وسیله نقلیه مشمول دریافت افت از محل بیمهنامه ثالث عبارتند از : انواع خودروهای سواری و سواری کار (شخصی، عمومی و …)
۲- ضریب تصادف: مجموع آسیبهای وارده به هرکدام از قطعات جدول شماره ۱ آیین نامه می باشد. بطور مثال اگر سینی جلو ، گلگیر جلو و درب موتور یک وسیله نقلیه بصورت شدید حادثه ببیند (نیاز به تعویض و نقاشی داشته باشد) مجموع ضرایب تصادف برابر است با ۳+۳+۴ = ۱۰
۳- ضریب سن: برای خودروهای زیاندیده افت قیمت تا حداکثر ۱۰ سال محاسبه و پرداخت میشود؛ لذا ضریب سن برای خودروهای روز (مدل ۱۴۰۵) برابر است با ۳ و برای خودروهای مدل ۱۳۹۴برابر است با ۲.۰۵
۴- در خودروهای نامتعارف ارزش روز وسیله نقلیه در زمان حادثه بصورت ثابت برابر است با ۱/۰۶۷/۰۰۰/۰۰۰ تومان و ضریب سن (در سال جاری) برابر است با ۳ ، یعنی برای کلیه خودروهای نامتعارف، ضریب سن ۳ محاسبه میشود.
۵- تعریف خسارت جزئی یعنی فقط صافکاری بدون رنگ و لیسه گیری، خسارت متوسط یعنی صافکاری و نقاشی و خسارت شدید یعنی تعویض قطعه و تقاشی
۶- در خصوص تبصره ۲ ماده ۴: اگر وسیله نقلیه ای با سن کمتر از ۵ سال طوری آسیب دیده باشد که بایستی موتور تعویض گردد ، قطعات خسارت دیده دیگر در آن حادثه (مثل گلگیرها، درب موتور و …) با ضریب ثابت ۵ A = محاسبه میشود و ضرایب جدول شماره یک لحاظ نمیشود.
۷- در خصوص ماده ۵ : اگر قطعه ای از خودرو زیاندیده (قطعات مندرج در جدول ۱) از قبل صافکاری و رنگ یا تعویض و رنگ شده باشد و یا اینکه طبق اطلاعات موجود در سنهاب از محل بدنه یا ثالث قبلا خسارت متوسط یا شدید گرفته باشد دیگر مشمول افت نمیشود.
۸- در خصوص ماده ۷: حداکثر افت قابل جبران از محل بیمهنامه شخص ثالث برابر است با ۲۰% ارزش روز وسیله نقلیه زیاندیده در زمان حادثه. همچنین افت قیمت وسایل نقلیه ای که در زمان حادثه سن آنها کمتر از ۵ سال باشد و در اثر یک حادثه اتاق آن نیاز به تعویض داشته باشد، ۱۰% ارزش روز وسیله نقلیه زیاندیده خواهد بود.
۹- اگر در حادثه ای هزینه خسارت بصورت PDR پرداخت شد (بشرط اخذ رضایت نامه در مفاصاحساب) هیچ گونه افتی به وسیله نقلیه زیاندیده تعلق نمیگیرد.
۱۰- در خصوص ماده ۱۱: اگر خسارت خودروی زیاندیده به تشخیص ارزیاب خسارت بیش از ۷۰ درصد ارزش روز وسیله نقلیه باشد، به آن افت قیمت تعلق نمیگیرد.
چگونه خسارت ناشی از افت قیمت خودرو را دریافت کنیم؟
به طورمعمول خسارت کاهش قیمت خودرو به سه صورت دریافت میشود:
۱- توافق طرفین؛ سادهترین و کمهزینهترین راه
اگر خسارت شما از سقف تعهد مالی بیمه ثالث مقصر بالاتر باشد، او مسئول پرداخت مابهالتفاوت از جیب خودش است. بهترین سناریو این است که دو طرف، بر مبنای گزارش پلیس، نظر کارشناس و توان مالی مقصر، بر سر عدد و نحوه پرداخت به یک توافق روشن برسند و موضوع در همانجا ختم شود.
اگر خودتان مقصر تصادف باشید و تعهد مالی پایینی انتخاب کرده باشید، این توافق عملاً تنها راهی است که میتواند شما را از درگیر شدن با پروندههای قضایی سنگین نجات دهد.
۲- مراجعه به شرکت بیمه مقصر حادثه
با تصویب دستورالعمل مذکور، شرکتهای بیمه موظفند از تاریخ ۱۴۰۳/۱۰/۰۱ کلیه خسارتهای مربوط به افت قیمت زیاندیدگان را همراه با سایر خسارتهای مستقیم و بر اساس قوانین مربوطه تا سقف تعهدات مالی مندرج در بیمهنامه شخص ثالث مسبب حادثه پرداخت کنند.
۳- جبران مابهالتفاوت با بیمه بدنه
وقتی شدت تصادف بالاست، معمولاً خسارت بهراحتی از سقف تعهد مالی بیمه ثالث عبور میکند. در این شرایط، اگر برای خودروی خود بیمه بدنه با پوشش افت قیمت خریده باشید، میتوانید بعد از استفاده از بیمه ثالث مقصر، ادامه راه را با بیمه بدنه خودتان بروید.
۴- مراجعه به شورای حل اختلاف
چنانچه طرفین با یکدیگر به توافق نرسند و یا سقف تعهدات بیمه مقصر جوابگو نباشد، شخص زیاندیده برای دریافت خسارت افت قیمت خودرو خویش باید به شورای حل اختلاف مراجعه کند. پس از بررسی شکایت، پرونده توسط شورا و یا دادگاه بررسی میشود.
مدارک لازم برای مطالبه افت قیمت در شورای حل اختلاف
برای طرح شکایت، معمولا این مدارک از شما خواسته میشود:
- کروکی و گزارش تصادف از پلیس راهور؛
- برگه کارشناسی افت قیمت و خسارت، صادره از کارشناس رسمی دادگستری؛
- مدارک شناسایی شامل کارت ملی و شناسنامه و مدارک خودرو.
گزارش کارشناس رسمی همان سندی است که قاضی بر اساس آن، مقدار افت قیمت را در رأی خود میآورد. در خود شورای حل اختلاف، کارشناس رسمی حضور دارد یا معرفی میشود.
مراحل عمومی شکایت در شورای حل اختلاف
۱. به شورای حل اختلاف محل سکونت یا محل وقوع تصادف مراجعه و شکایت خود را ثبت کنید. همچنین میتوانید از طریق دفاتر خدمات قضایی و سامانه ثنا اقدام کنید.
۲. پس از پرداخت هزینه کارشناسی، کارشناس رسمی دادگستری خودرو را بازدید میکند و میزان افت قیمت را بر اساس فرمول و جداول رسمی تعیین و گزارش میکند.
۳. بر اساس این گزارش، برای راننده مقصر ابلاغیه صادر و از طریق سامانه ثنا زمان رسیدگی به او اطلاع داده میشود.
۴. در روز رسیدگی، طرفین در شورای حل اختلاف حاضر میشوند؛ اگر مقصر حاضر نشود، معمولاً رأی به ضرر او صادر میشود. او میتواند نسبت به رأی اعتراض و تقاضای تجدیدنظر کند، اما اصل بدهی و مسئولیت پرداخت، روی دوش او خواهد بود.
۵. قاضی میتواند با توجه به شرایط مالی مقصر، پرداخت افت قیمت را قسطبندی کند تا هم حق زیاندیده پرداخت شود و هم فشار زیادی به مقصر وارد نشود.
مهلت شکایت برای دریافت خسارت افت قیمت خودرو
مطابق قوانین حقوقی در ایران، شکایتهای مرتبط با خسارتهای مالی از جمله افت قیمت خودرو، معمولاً مشمول قوانین عمومی مربوط به مسئولیت مدنی و جبران خسارت میشوند. این نوع دعاوی تحت قوانین مربوط به مرور زمان و مهلتهای قانونی قرار دارند. برای طرح شکایت افت قیمت خودرو، مهلت زمانی مشخصی وجود ندارد که در قانون صریحاً تعیین شده باشد، اما به طور کلی میتوان گفت که این شکایت باید در بازه زمانی معقولی پس از وقوع حادثه و به محض آگاهی از کاهش ارزش خودرو طرح شود تا بتوانید خسارتهای وارد شده به خودرو را اثبات کنید.
پرداخت خسارت افت قیمت از محل بیمه بدنه
در بیمه بدنه، وضعیت کمی متفاوت است. پوشش بیمه بدنه بهطور معمول فقط هزینه تعمیر و تعویض قطعات خسارتدیده را جبران میکند و افت قیمت را شامل نمیشود. بسیاری از شرکتها (مثل پاسارگاد، ایران و برخی دیگر) یک پوشش تکمیلی افت قیمت را بهصورت اختیاری روی بیمه بدنه ارائه میکنند؛ یعنی اگر این گزینه را موقع خرید انتخاب و حقبیمه اضافه را پرداخت کرده باشید، بیمه بدنه هم میتواند افت قیمت را برای خودروی خودتان تا سقف مشخصی جبران کند؛ حتی اگر خودتان مقصر تصادف باشید.
ذکر چند مثال در خصوص نحوه تعیین افت قیمت خودرو (در سال ۱۴۰۵):
مثال ۱ : زیاندیده وسیله نقلیه پژو ۲۰۷ دندهای با ارزش روز ۷۰۰/۰۰۰/۰۰۰ تومان و مدل ساخت ۱۴۰۱ است. در حادثه ای درب موتور + سپر جلو + گلگیر جلو چپ آن طوری آسیبدیده است که نیاز به تعویض دارد. افت آن برابر است با :
A = ۴ + ۳ = ۷ , P = ۷۰۰/۰۰۰/۰۰۰T , M = ۲/۸
D = ۷۰۰/۰۰۰/۰۰۰ * ۷ * ۲/۸ / ۴۰۰ = ۳۴/۳۰۰/۰۰۰ T
مثال ۲ : زیاندیده وسیله نقلیه پژو ۲۰۷ دنده ای با ارزش روز ۸۰۰/۰۰۰/۰۰۰ تومان و مدل ساخت ۱۴۰۱ است در حادثه ای شاسیهای جلو + درب موتور + گلگیر های جلو + سقف آن طوری آسیب دیده است که نیاز به تعویض دارد. افت آن برابر است با :
A = ۷ + ۴ + ۳ + ۳ + ۷ = ۲۴ , P = ۷۰۰/۰۰۰/۰۰۰T , M = ۲/۸
D = ۷۰۰/۰۰۰/۰۰۰ * ۲۴ * ۲/۸ / ۴۰۰ = ۱۳۴/۴۰۰/۰۰۰ T
مثال ۳ : زیاندیده وسیله نقلیه پژو پارس دندهای با ارزش روز ۸۰۰/۰۰۰/۰۰۰ تومان و مدل ساخت ۱۴۰۳ می باشد. در حادثه ای شاسیهای جلو + درب موتور + گلگیرهای جلو + درب های جلو + ستون های جلو + سقف آن طوری آسیب دیده است که نیاز به تعویض دارد. (میزان خسارت کمتر از ۷۰% ارزش روز) است. افت آن برابر است با :
A = ۷ + ۴ + ۳ + ۳ + ۳ + ۳ + ۴ + ۷ = ۳۴ , P = ۸۰۰/۰۰۰/۰۰۰T , M = ۳
D = ۸۰۰/۰۰۰/۰۰۰ * ۳۴ * ۳ / ۴۰۰ = ۲۰۴/۰۰۰/۰۰۰ T
نکته: حداکثر خسارت قابل پرداخت افت قیمت برابر است با ۲۰ درصد ارزش روز وسیله نقلیه زیاندیده که برابر است با ۱۶۰ میلیون تومان
بهطور خلاصه، افت قیمت فقط هرجا که ما دوست داریم قابل مطالبه نیست؛ قانون و آییننامهها برایش یکسری قید و شرط گذاشتهاند. مهمترین شرایط و محدودیتها را میتوان اینطور جمعبندی کرد:
نوع و شدت آسیب بدنه
افت قیمت معمولاً فقط زمانی پرداخت میشود که به قسمتهای اصلی بدنه و سازه خودرو (مثل درها، گلگیرها، سقف، ستون، شاسی و… ) آسیب جدی وارد شده باشد و نیاز به صافکاری، رنگ یا تعویض قطعه وجود داشته باشد. ضربههای جزئی به سپر، چراغ، آینه، تایر، رینگ، قطعات برقی و تزئینی، معمولاً افت قیمت محسوب نمیشوند.
سن و ارزش خودرو
معیار اصلی، خودروهای نسبتاً جدید و متعارف بازار است؛ یعنی خودروهایی که هنوز بیشتر از ۵ تا ۶ سال از تولیدشان نگذشته و ارزش بازاری مشخصی دارند. هرچه سن خودرو بالاتر برود، شانس تعلق افت قیمت کمتر میشود و برای خودروهای خیلی قدیمی معمولاً افت قیمت قابلتوجهی از نظر کارشناس پذیرفته نمیشود. در مورد خودروهای وارداتی و گرانقیمت، بهدلیل ارزش بالا، حتی در سنهای بالاتر هم ممکن است افت قیمت از نظر کارشناس قابلقبول باشد.
نقش کارشناس در تشخیص افت قیمت
در نهایت این کارشناس بیمه یا کارشناس رسمی دادگستری است که با توجه به سن، ارزش، نوع و شدت خسارت، تشخیص میدهد آیا افت قیمت به خودرو تعلق میگیرد یا نه و اگر بله، چقدر. اگر کارشناس افت قیمت را تأیید نکند، عملاً امکان دریافت این نوع خسارت وجود ندارد.
عدم وجود موانع حقوقی یا صرفنظر کردن زیاندیده
اگر در روند رسیدگی، چه در بیمه و چه در دادگاه، مشخص شود که به خودرو افت قیمت تعلق نمیگیرد، یا خود زیاندیده رسماً از این مطالبه صرفنظر کند، دیگر امکان پیگیری و دریافت مبلغی تحت عنوان افت قیمت وجود نخواهد داشت.
پیامدهای نپرداختن افت قیمت برای مقصر
اگر افت قیمت در مرجع رسمی تأیید و برای راننده مقصر حکم به پرداخت صادر شود، اما او از پرداخت خودداری کند، زیاندیده میتواند از طریق اجرای احکام، تا حد توقیف اموال یا حتی جلب مقصر پیش برود؛ مگر اینکه بدهی تقسیط شود یا طرفین به شکل دیگری توافق کنند.
سخن پایانی
در این مقاله با نحوه دریافت و محاسبه افت قیمت خودرو آشنا شدیم. شما میتوانید با مراجعه به سایت بیمه بازار پس از استعلام قیمت بیمه بدنه، بیمهنامه موردنظر خود را خریداری کنید. کارشناسان بیمه بازار در تمام مراحل صدور تا خرید بیمه در کنار شما خواهند بود.
