صندوق تامین خسارتهای بدنی برای حمایت از افرادی ایجاد شده است که در حوادث رانندگی دچار خسارت بدنی شده‌اند، اما به دلایلی امکان دریافت خسارت از شرکت بیمه ندارند. نداشتن یا منقضی شدن بیمهنامه شخص ثالث، ناشناخته بودن وسیله نقلیه مسبب حادثه و ورشکستگی شرکت بیمه از جمله مواردی هستند که در آن‌ها صندوق به فرایند جبران خسارت ورود میکند.
در ادامه پوشش صندوق تامین خسارت های بدنی، واجدین شرایط استفاده از آن و مدارک لازم برای دریافت خسارت را بررسی می‌کنیم.
خلاصه نکات مهم پوشش صندوق تامین خسارت های بدنی
- صندوق تامین خسارتهای بدنی در شرایط قانونی، خسارت بدنی زیان‌دیدگان حوادث رانندگی را جبران میکند.
- نداشتن، انقضا یا بطلان بیمهنامه شخص ثالث از دلایل مراجعه به صندوق است.
- اگر وسیله نقلیه مسبب حادثه شناسایی نشود یا شرکت بیمه توان پرداخت خسارت را نداشته باشد، امکان مراجعه به صندوق وجود دارد.
- صندوق در موارد قانونی، کسری پوشش ناشی از افزایش مبلغ دیه را نیز جبران میکند.
- خسارت مالی خودرو و سایر اموال تحت پوشش صندوق نیست.
- برای دریافت خسارت از صندوق تامین خسارت های بدنی باید مدارکی شامل گزارش پلیس، مدرک شناسایی، مدارک پزشکی و درمانی و در صورت نیاز، مدارک قضایی و انحصار وراثت را ارائه دهید.
صندوق تامین خسارتهای بدنی چه پوشش‌هایی دارد؟
مهم‌ترین موارد تحت پوشش صندوق در ماده ۲۱ قانون بیمه اجباری شخص ثالث مشخص شده‌اند که در ادامه به آن‌ها اشاره کرده‌ایم:
خسارت ناشی از نداشتن بیمهنامه ثالث
اگر وسیله نقلیه مسبب حادثه در زمان وقوع تصادف بیمه شخص ثالث معتبر نداشته باشد، خسارت بدنی واردشده به شخص ثالث میتواند توسط صندوق جبران شود.
خسارت ناشی از انقضای بیمهنامه
اگر بیمهنامه ماشین وسیله نقلیه مسبب حادثه منقضی شده باشد، صندوق میتواند طبق مقررات قانونی خسارت بدنی زیان‌دیده را جبران کند.
خسارت ناشی از بطلان بیمهنامه
در صورتی که بیمهنامه ثالث وسیله نقلیه به دلایل قانونی باطل باشد و خسارت بدنی از این طریق قابل پرداخت نباشد، صندوق وارد عمل خواهد شد.
وقتی وسیله نقلیه مسبب حادثه شناسایی نشود
یکی دیگر از موارد مهم، تصادف‌هایی است که وسیله نقلیه مسبب حادثه شناسایی نمی‌شود. در چنین شرایطی، امکان مراجعه به صندوق برای جبران خسارت بدنی وجود دارد.
این موضوع به‌خصوص در حوادثی اهمیت دارد که راننده پس از تصادف محل حادثه را ترک کرده و وسیله نقلیه او شناسایی نشده است.
جبران کسری پوشش ناشی از افزایش مبلغ دیه
اگر افزایش مبلغ ریالی دیه باعث شود پوشش بیمهنامه برای جبران کامل خسارت بدنی کافی نباشد، صندوق در حدود مقررات قانونی میتواند کسری ایجادشده را جبران کند.
ورشکستگی یا ناتوانی شرکت بیمه در پرداخت خسارت
اگر پروانه فعالیت شرکت بیمه در رشته شخص ثالث تعلیق یا لغو شود و شرکت توانایی پرداخت خسارت را نداشته باشد، یا شرکت بیمه با حکم مرجع صالح متوقف یا ورشکسته شود، صندوق خسارتهای بدنی را که بر عهده بیمهگر بوده پرداخت میکند.
در این حالت، صندوق پس از پرداخت خسارت میتواند برای بازیافت مبالغ پرداختشده به بیمهگر مراجعه کند.
بعضی خسارتهای بدنی خارج از تعهد بیمهگر
طبق ماده ۲۱، خسارتهای بدنی که مطابق قانون خارج از تعهدات قانونی بیمهگر باشند هم در موارد مقرر می‌توانند توسط صندوق جبران شوند؛ البته موارد استثنای ماده ۱۷ همچنان خارج از شمول هستند. تشخیص موارد خارج از تعهد بیمهگر هم طبق قانون بر عهده شورای عالی بیمه است.
صندوق تامین خسارتهای بدنی چه خسارتهایی را پوشش نمیدهد؟
نکته مهم این است که صندوق برای جبران خسارتهای بدنی ایجاد شده و خسارت مالی خودرو یا سایر اموال را به‌عنوان تعهد صندوق نباید در نظر گرفت.
همچنین ماده ۱۷ قانون بیمه اجباری، مواردی را از شمول بیمه موضوع این قانون خارج کرده است؛ از جمله خسارت واردشده به وسیله نقلیه مسبب حادثه و محمولات آن، خسارتهای ناشی از تشعشعات اتمی و رادیواکتیو، جریمه و جزای نقدی و مواردی که قصد زیان‌دیده برای وارد کردن صدمه به خود یا خدعه و تبانی او در مراجع قضایی اثبات شود.
بنابراین، نمی‌توان هر نوع خسارت ناشی از تصادف را از صندوق مطالبه کرد.
چه کسانی می‌توانند از صندوق تامین خسارتهای بدنی خسارت بگیرند؟
زیان‌دیده حوادث رانندگی که دچار خسارت بدنی شده است، در صورت وجود یکی از شرایط قانونی میتواند برای دریافت خسارت به صندوق مراجعه کند.
طبق ماده ۳۰ قانون بیمه اجباری، شخص ثالث زیان‌دیده میتواند با ارائه مدارک لازم، حسب مورد مستقیما به شرکت بیمه مربوط یا صندوق تامین خسارتهای بدنی مراجعه کند.
در صورت فوت زیان‌دیده هم اولیای دم، قائم‌مقام متوفی یا نماینده قانونی او، حسب مورد، می‌توانند فرایند دریافت خسارت را پیگیری کنند.
مدارک لازم برای دریافت خسارت از صندوق تامین خسارتهای بدنی چیست؟
مدارک مورد برای دریافت خسارت از صندوق تامین خسارتهای بدنی نیاز با توجه به نوع حادثه و وضعیت زیان‌دیده متفاوت خواهد بود، اما آییننامه اجرایی ماده ۳۰ قانون بیمه اجباری، مدارک اصلی را مشخص کرده است که در ادامه شرح آن را می‌خوانید:
۱. گزارش پلیس یا مقام انتظامی
گزارش کارشناس راهنمایی و رانندگی یا مقامات انتظامی از مدارکی است که برای دریافت خسارت مورد استفاده قرار می‌گیرد. در حوادث ریلی هم گزارش کمیسیون جلوگیری از سوانح راه‌آهن یا نظریه کارشناسی مورد استناد قرار خواهد گرفت.
۲. مدرک شناسایی معتبر
زیان‌دیده باید مدرک شناسایی معتبر ارائه کند. برای اتباع خارجی هم گذرنامه یا سایر مدارک صادرشده از سوی مراجع ذی‌صلاح قابل ارائه است.
۳. مدارک مربوط به فوت در صورت فوت زیان‌دیده
اگر حادثه منجر به فوت شده باشد، بسته به شرایط پرونده مدارکی مانند جواز دفن، گواهی فوت یا شناسنامه باطل‌شده متوفی مورد نیاز است.
۴. نظریه پزشکی قانونی
در مواردی که تعیین نوع و میزان صدمات نیاز به بررسی پزشکی قانونی داشته باشد، نظریه پزشکی قانونی باید ارائه شود. این مدرک برای تعیین میزان صدمه بدنی و دیه اهمیت دارد.
۵. رای مرجع قضایی در صورت نیاز
در بعضی پروندهها، رای مرجع قضایی هم جزو مدارک مورد نیاز است. نیاز به این مدرک به شرایط پرونده و نوع حادثه بستگی دارد.
۶. گواهی انحصار وراثت
اگر زیان‌دیده فوت کرده باشد، برای پرداخت خسارت به وراث، گواهی انحصار وراثت هم در موارد لازم ارائه میشود.
۷. مدارک درمانی و بیمارستانی
اوراق بالینی بیمارستان، فرم مراقبت‌های اورژانس و سایر مدارک درمانی مرتبط با حادثه هم برای تشکیل و تکمیل پرونده مورد نیاز خواهد بود.
۸. اظهارات شهود
در صورت وجود شاهد و نیاز پرونده، اظهارات شهود هم میتواند جزو مدارک مورد استفاده برای بررسی حادثه باشد.
۹. شماره حساب ذی‌نفع
شماره حساب ذی‌نفع هم برای پرداخت خسارت به صندوق ارائه میشود. آییننامه ماده ۳۰ به‌طور مشخص به ارائه شماره حساب ذی‌نفع برای مراجعه به صندوق اشاره کرده است.
آیا برای دریافت خسارت از صندوق حکم دادگاه لازم است؟
الزام به ارائه رای قضایی برای تمام پروندهها یکسان نیست. آییننامه اجرایی ماده ۳۰، رای مرجع قضایی را صرفا در صورت نیاز در فهرست مدارک قرار داده است. بنابراین، بسته به شرایط حادثه و وضعیت پرونده مراجعه و پرداخت خسارت بدون نیاز به رای دادگاه انجام شود.
برای نمونه، در بعضی حوادث منجر به فوت، صندوق میتواند با رعایت مقررات قانونی و بدون نیاز به رأی مرجع قضایی خسارت بدنی را پرداخت کند. همچنین در حوادث منجر به خسارت بدنی غیر از فوت، قانون برای پرداخت بخش مشخصی از دیه تقریبی پس از مطالبه زیان‌دیده سازوکار جداگانه‌ای در نظر گرفته است.
برای خرید بیمه بدنه با تخفیف ویژه بیمه‌بازار، کلیک کنید:
خسارت صندوق تامین خسارتهای بدنی چقدر است؟
میزان تعهد صندوق برای جبران خسارتهای بدنی طبق ماده ۲۱، معادل مبلغ مقرر در ماده ۸ قانون و با رعایت مقررات مواد ۹، ۱۰ و ۱۳ تعیین میشود. بنابراین میزان پرداخت صندوق به شرایط حادثه، نوع خسارت و مقررات مربوط به سقف تعهدات بدنی بستگی دارد و نمی‌توان برای همه پروندهها یک مبلغ ثابت تعیین کرد.
همچنین خسارتهای بدنی طبق قانون به قیمت یوم‌الاداء پرداخت می‌شوند؛ یعنی مبلغ قابل پرداخت بر اساس مقررات زمان پرداخت خسارت محاسبه خواهد شد.
آیا صندوق بعد از پرداخت خسارت از مقصر حادثه پول می‌گیرد؟
پرداخت خسارت توسط صندوق به معنای از بین رفتن مسئولیت مسبب حادثه نیست. طبق ماده ۲۵ قانون بیمه اجباری، صندوق پس از پرداخت خسارت میتواند در مواردی که قانون مشخص کرده، برای بازیافت مبلغ پرداختشده به مسبب حادثه یا بیمهگر مربوط مراجعه کند.
به این ترتیب اگر صندوق به دلیل نداشتن، انقضا یا بطلان بیمهنامه خسارت زیان‌دیده را بپردازد، میتواند برای بازیافت مبلغ پرداختشده از مسبب حادثه اقدام کند.
البته قانون در بعضی موارد، از جمله جبران کسری پوشش ناشی از افزایش مبلغ دیه یا بعضی موارد مرتبط با ورشکستگی بیمهگر، برای رجوع صندوق به مسبب حادثه استثنائاتی در نظر گرفته است.
برای دریافت خسارت از صندوق چه مراحلی باید طی شود؟
فرایند رسیدگی بسته به نوع حادثه و وضعیت پرونده متفاوت است، اما مراحل دریافت خسارت از صندوق تامین خسارت به صورت زیر تعریف میشود:
- ثبت و گزارش حادثه توسط پلیس یا مرجع مربوط
- تعیین وضعیت مقصر و وسیله نقلیه و مشخص شدن علت مراجعه به صندوق
- جمع‌آوری مدارک هویتی، انتظامی، پزشکی و قضایی مورد نیاز
- تشکیل پرونده در صندوق تامین خسارتهای بدنی
- بررسی مدارک و میزان خسارت توسط مراجع مربوط
- پرداخت خسارت پس از تکمیل مدارک و احراز شرایط قانونی
طبق ماده ۳۱ قانون بیمه اجباری، بیمهگر و صندوق حسب مورد مکلف‌اند حداکثر ۱۵ روز پس از دریافت مدارک مورد نیاز خسارت متعلق را پرداخت کنند.
البته این مهلت از زمانی محاسبه میشود که مدارک مورد نیاز تکمیل شده باشد و پرونده شرایط لازم برای پرداخت را داشته باشد.
اگر مقصر تصادف فرار کند، می‌توان از صندوق خسارت گرفت؟
اگر وسیله نقلیه مسبب حادثه شناسایی نشود، قانون امکان جبران خسارتهای بدنی از طریق صندوق را پیش‌بینی کرده است. بنابراین فرار راننده و ناشناس ماندن وسیله نقلیه به خودی خود به معنای از بین رفتن حق زیان‌دیده برای مطالبه خسارت بدنی نیست.
در چنین شرایطی، گزارش پلیس و سایر مدارک مربوط به حادثه تعیین کننده خواهد بود.
بیشتر بخوانید:
آیا صندوق تامین خسارتهای بدنی خسارت مالی خودرو را پرداخت میکند؟
خیر. موضوع فعالیت صندوق، جبران خسارتهای بدنی در شرایط مشخصشده در قانون است و خسارت مالی واردشده به خودرو یا اموال، تعهد صندوق محسوب نمی‌شود.
حتی در شرایطی که شرکت بیمه ورشکسته یا فاقد توانایی پرداخت باشد، ماده ۲۲ قانون برای صندوق پرداخت خسارتهای بدنی ناشی از بیمه‌نامه‌های شخص ثالث را پیش‌بینی کرده و خسارتهای مالی تابع مقررات دیگری است.
تفاوت صندوق تامین خسارتهای بدنی با بیمه ماشین چیست؟
بیمه ثالث یک بیمه اجباری برای وسایل نقلیه است و در حالت عادی، جبران خسارتهای بدنی و مالی واردشده به اشخاص ثالث در حدود قانون بر عهده بیمهگر قرار دارد. اما صندوق در شرایط خاص و برای حمایت از زیان‌دیده وارد عمل میشود.
موضوع | بیمه شخص ثالث | صندوق تامین خسارتهای بدنی |
ماهیت | بیمه اجباری | نهاد حمایتی قانونی |
خسارت بدنی اشخاص ثالث | بله | بله، در موارد قانونی |
خسارت مالی | در حدود تعهدات بیمهنامه | خیر |
نداشتن بیمهنامه مقصر | بیمهگر وجود ندارد | امکان جبران خسارت بدنی توسط صندوق |
ناشناس بودن وسیله نقلیه مسبب حادثه | امکان شناسایی بیمهگر وجود ندارد | امکان مراجعه به صندوق برای خسارت بدنی |
ورشکستگی یا ناتوانی بیمهگر | در شرایط مقرر | صندوق میتواند خسارت بدنی را پرداخت کند |
سوالات متداول
صندوق تامین خسارتهای بدنی چه خسارتهایی را پرداخت میکند؟
صندوق تامین خسارت های بدنی در صورت نداشتن یا انقضای بیمهنامه در شرایط مشخصشده در قانون، خسارتهای بدنی واردشده به اشخاص ثالث را جبران میکند.
مدارک لازم برای دریافت خسارت از صندوق چیست؟
گزارش پلیس یا مقام انتظامی، مدرک شناسایی معتبر، نظریه پزشکی قانونی در صورت نیاز رای قضایی در صورت نیاز، مدارک مربوط به فوت، گواهی انحصار وراثت، مدارک بیمارستانی، اظهارات شهود حسب مورد و شماره حساب ذی‌نفع از جمله مدارک لازم برای دریافت خسارت از صندوق تامین خسارتهای بدنی هستند.
آیا صندوق تامین خسارتهای بدنی خسارت مالی را پرداخت میکند؟
خیر. تعهد صندوق مربوط به خسارتهای بدنی است و خسارت مالی خودرو یا اموال را پوشش نمیدهد.
اگر مقصر تصادف بیمه شخص ثالث نداشته باشد چه میشود؟
در صورت نداشتن بیمهنامه معتبر، خسارت بدنی واردشده به شخص ثالث میتواند طبق قانون توسط صندوق تامین خسارتهای بدنی جبران شود.
اگر مقصر تصادف فرار کرده باشد، صندوق خسارت می‌دهد؟
اگر وسیله نقلیه مسبب حادثه شناسایی نشود، قانون امکان جبران خسارت بدنی از طریق صندوق را پیش‌بینی کرده است.
آیا برای دریافت خسارت از صندوق حکم دادگاه لازم است؟
خیر، در همه پروندهها حکم دادگاه الزامی نیست. آییننامه ماده ۳۰ رای مرجع قضایی را در صورت نیاز جزو مدارک قرار داده است و بسته به شرایط حادثه بدون رای دادگاه هم امکان پرداخت وجود داشته باشد.
صندوق بعد از پرداخت خسارت میتواند به مقصر حادثه مراجعه کند؟
در بعضی موارد بله. طبق ماده ۲۵، صندوق پس از پرداخت خسارت میتواند برای بازیافت مبلغ پرداختشده به مسبب حادثه یا بیمهگر مربوط مراجعه کند؛ البته قانون برای بعضی موارد استثناهایی تعیین کرده است.
